7) بحث
با توجه به مصرف رو به رشد فراورده های پروتئینی دریائی در جهان و سمیت بالقوه فلزات سنگین در این ماده مصرفی، بررسی این عوامل به عنوان یک شاخص بهداشتی در دستور کار موسسات تحقیقاتی عمده کشورهای جهان قرار دارد. جیوه یکی از اینگونه آلاینده های سمی است که به سبب قابلیت تجمع در پیکره آبزیان(عمدتا بصورت متیل مرکوری) و انتقال آن به انسان میتواند اثرات ناهنجاری بر ارگانهای مختلف بدن انسان (به ویژه سیستم عصبی)اعمال نماید(27و31).از این رو بررسی این آلاینده از دیدگاه سم شناسی از اهمیت خاصی برخوردار بوده بطوریکه همواره سنجش آن در فراورده های دریائی از سوی سازمانهای مسئول توصیه می شود.در نیم قرن اخیر بویژه پس از بروز سندرم میناماتا در ژاپن، مطالعات متعددی در این زمینه در سراسر جهان صورت گرفت. به عنوان مثال بررسیهای انجام شده توسط Tetsuro Agusa و همکارانش بر روی انواع گونه های ماهی خاویار موجود در دریای خزر حکایت از بالا بودن مقادیر این آلاینده در برخی گونه های این ماهی بویژه گونه Beluga (9/0±4/1) داشت(16و31).
همچنین مطالعات صورت گرفته توسط محققان فرانسوی بر روی 5 گونه ماهی پلاژیک صید شده در اقیانوس هند غربی نشان می دهد که بیشترین میزان جیوه در شمشیر ماهیهای به دام افتاده در اطراف جزیره ریونیون می باشد(32). مشابه این تحقیق توسط Joanna Burger و Michael Gsochfeld بر روی سطوح فلزات سنگین در سه نوع ماهی عرضه شده در ایالت نیوجرسی انجام شد که نتایج دال بر بالا بودن میزان جیوه نسبت به حد استاندارد تعیین شده توسط FDA بود(21). هر ساله گزارشات متعددی در این زمینه توسط بسیاری از مراکز تحقیقاتی جهان منتشر می شود که به کمک این قبیل اطلاعات، وجود این آلاینده از دیدگاههای مختلف از جمله سم شناسی مورد بررسی و ارزیابی قرار می گیرد.
7-1) مقایسه مقادیر جیوه موجود در نمونه های ماهی عرضه شده در بازار مشهد با استانداردهای جهانی
نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد، 52% از کل نمونه های مورد بررسی(90/47)،دارای غلظتی بالاتر از میزان مجاز تدوین شده (0/5 ppm)از سوی سازمان بهداشت جهانی میباشد. از این تعداد 8/14%(27/4)، مربوط به نمونه های صید شده از دریای شمال و 2/68% (63/43)از نمونه های صید شده در دریای جنوب می باشند.
میانگین غلظت جیوه در کل نمونه های مورد بررسی 01/1+91/0 می باشد که به تفکیک منطقه صید ماهی ،میانگین غلظت این آلاینده در نمونه های ماهی شمال 33/0+34/0 و در نمونه های ماهی جنوب برابر 105/1+15/1 میباشد. اگرچه مقادیر اندازه گیری شده در نمونه های ماهی شمال نسبت به استاندارد ارائه شده، در حد مطلوبی می باشد اما در نمونه های ماهی جنوب و متعاقبا میانگین کل، این نتایج بسیار نگران کننده است. که اهمیت این مساله در مورد زنان باردار ،مادران شیرده و کودکان زیر 10 سال دو چندان می باشد(32).
بر مبنای گزارشات منتشر شده از سوی سازمان محیط زیست آمریکا EPA مبنی بر پرهیز اکید از مصرف ماهیهای حاوی مقادیر بالای 1/9 ppm ، این طور به نظر می رسد که 3/13%(90/13) از کل نمونه های مورد بررسی قابلیت استفاده برای مصرف کنندگان را ندارد(35).
7-2)ارزیابی مقادیر جیوه موجود در نمونه های ماهی شمال
بر اساس نتایج بدست آمده میانگین غلظت جیوه در نمونه های ماهی کیلکا، آزاد و کپورشمال به ترتیب 493/0+526/0، 242/0+240/0، 088/0+252/0 سنجش گردید. با وجود اینکه میانگین غلظت این آلاینده در کیلکای شمال به مراتب بالاتر از ماهی کپور و آزاد شمال می باشد، اما مطالعات آماری صورت گرفته حاکی از عدم وجود اختلاف معنی دار بین سه گروه مورد بررسی می باشد.از این رو علی رغم وجود اختلاف قابل توجه در وزن نمونه های کیلکا با نمونه های کپور و آزاد شمال، رابطه قابل توجهی بین تجمع مقادیر جیوه در نمونه های مورد بررسی و وزن آنها مشاهده نگردید.
احتمال می رود یکی از علل مهم در پایین بودن مقادیر جیوه در نمونه های ماهی آزاد، وسعت شعاع مهاجرت (به منظور تغذیه و تولید مثل) در آنها باشد، بطوریکه بررسیهای صورت گرفته بر روی شیوه زندگی ماهیهای آزاد نشان می دهد، این قبیل ماهیها در طی مسیر مهاجرت خود چندین هزار کیلومتر را می پیمایند و حد متوسط آب پیمائی آنها 100-5 کیلومتر در روز می باشد.این مساله میتواند تاثیر عواملی نظیر بالا بودن غلظت جیوه در رسوبات دریا بر روی ذخایر جیوه موجود در ماهیان را دستخوش تغییر قرار دهد(7و16).
ماهیان کپور نیز از دسته آبزیانی هستند که عموما در مناطق عمیق آبها زندگی کرده و عمدتا از آبزیان بسیار ریز نواحی ساحلی و بستر آبها مانند کرمها، لارو حشرات و نرمتنان کوچک تغذیه می کنند(7و8).از این رو اگرچه به سبب نوع تغذیه و همچنین بالا بودن غلظت عناصر سنگینی نظیر جیوه در بستر آبها (نسبت به سطح)، انتظار میرود غلظت جیوه در اینگونه آبزیان فراتر از حد انتظار باشد اما نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد غلظت این آلاینده نسبت به استاندارد اعلام شده از سوی سازمان بهداشت جهانی در حد مطلوبی می باشد. از این رو احتمال میرود پایین بودن غلظت جیوه در ماهیانی نظیر کپور و آزاد، به سبب پایین بودن غلظت این آلاینده در رسوبات مناطقی از دریا باشد، که بر طبق رژیم حقوقی دریای خزر تحت حاکمیت ایران است (جدول 2-2).
تنها در میان ماهیان شمال مورد بررسی، غلظت جیوه در نمونه های ماهی کیلکا تا حدودی نگران کننده بود که بررسی علل بالا بودن آن نیازمند مطالعات بیشتری می باشد.
7-3)ارزیابی مقادیر جیوه موجود در نمونه های ماهی جنوب
بر اساس نتایج بدست آمده، میانگین غلظت جیوه در تمام انواع ماهی جنوب مورد بررسی، بالاتر از حد مجاز تدوین شده از سوی سازمان بهداشت جهانی می باشد. آلودگی با این آلاینده به ترتیب در نمونه های فیله کولی(23/1+04/2)، هامور (64/0+22/1) و سرخو(72/0+13/1) از اهمیت بیشتری برخوردار است. از 9 نمونه مورد بررسی برای هر گونه: 100% نمونه های فیله کولی(9/9)،88% از نمونه های ماهی هامور(9/8) و 77%(9/7) از نمونه های ماهی سرخو آلودگی بالای 0/5 ppm داشتند.
با توجه به مشاهدات موجود و نظر به اینکه در چند دهه اخیر توسعه صنایع مختلف ( بویژه صنایع نفت و گاز) روند رو به رشدی در ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس داشته است لذا احتمال می رود، عامل مهم در بروز چنین وضعیتی، آلودگی بالای آبهای جنوب به جیوه باشد(23و35).
7-4)ارزیابی مقادیر جیوه، درنمونه های تن عرضه شده در بازار مشهد
در این پژوهش مقادیر جیوه در 18 نمونه از کنسروهای تن ماهی (منشاء 9 نمونه از دریای شمال و 9 نمونه از دریای جنوب) عرضه شده در بازار مشهد، مورد ارزیابی قرار گرفت، علی رغم اینکه انتظار می رفت میزان غلظت جیوه در نمونه های تن ماهی جنوب افزایش چشمگیری نسبت به کنسروهای تن شمال داشته باشد، این اختلاف مشاهده نشد. حتی در مقایسه با استانداردهای جهانی میانگین غلظت این آلاینده در محدوده قابل قبولی گزارش گردید.
احتمال میرود مهمترین علت پایین بودن غلظت فلزات سنگینی نظیر جیوه در نمونه های کنسرو تن ماهی (نسبت مقادیر گزارش شده در نمونه های ماهی تن)، اثر کاهنده فرایند پخت بر غلظت اینگونه آلاینده ها باشد(35و23).
غلظت جیوه در مطالعه انجام شده در محدوده غلظتی 07/1-05/0 اندازه گیری شد، که بالاتر از مقادیر گزارش شده توسط دکتر قاضی خونساری در سال 2003 (16/0-82/0)و Robbios و Caruso در سال 1979 (44/0-04/0)و پایین تر از گزارش Holden در سال 1973(20/1-82/0)می باشد(23).همچنین در این بررسی محدوده غلظت جیوه در نمونه های کنسرو تهیه شده از دریای جنوب 07/1-05/0 اندازه گیری شد که این مقادیر بالاتر از محدوده غلظتی گزارش شده (در همین مطالعه)از نمونه های کنسرو دریای خزر(51/0-35/0) و پایین تر از مقادیر گزارش شده از نمونه های کنسرو تهیه شده از دریای مدیترانه(6/6-02/0) می باشد.

7-5)ارزیابی اثرات جیوه بر سلامتی گونه های ماهی شمال وجنوب
تجمع جیوه در ماهی میتواند مخاطراتی را بر سلامت خود ماهی به همراه داشته باشد، بطوریکه وجود این آلاینده به میزان 5 ppm در عضلات ماهی میتواند عوارضی از جمله، از دست رفتن اشتها، لاغری، کاهش هماهنگی و بروز مرگ و میر در خود ماهی را سبب شود(32). در این مطالعه، بالاترین مقادیر جیوه گزارش شده در نمونه های ماهی شمال، کیلکا(49/0+52/0)و در نمونه های ماهی جنوب، فیله کولی (23/1+04/2) بود که نشان دهنده این است، مقادیر گزارش شده هیچ گونه تهدیدی برای ماهیهای دو ناحیه نامبرده محسوب نمی شود.
7-6)ارزیابی میزان تماس انسان با جیوه از طریق ماهیهای عرضه شده در شهر مشهد
بر مبنای گزارشات اعلام شده توسط سازمان بهداشت جهانی، ADI تدوین شده برای Total – Hg، 0.71 μg Hg/day و برای زنان حامله، مادران شیرده و کودکان زیر 10 سال 0.35 μg Hg/day می باشد. به فرض اینکه یک فرد بزرگسال در شرایط معمول 70kg وزن داشته باشد، میزان ADI برای این آلاینده، در هر فرد 50 μg Hg/day محاسبه می گردد. این مقدار میتواند در زنان حامله و مادران شیرده (در شرایط وزنی مشابه) تا میزان 24.5μg Hg/day کاهش یابد.در شرایطی که سازمانهای بهداشتی در فرانسه و کانادا تابع شاخصهای ارائه شده توسط WHO می باشند، سازمان غذا و دارو(FDA) و حفاظت محیط زیست آمریکا(EPA) ،به منظور تدوین ADI مناسب برای متیل مرکوری،محدودیت بیشتری رااعمال نموده اند، میزان تعیین شده از سوی این سازمانها برای افراد با شرایط معمول 0.4μg Hg/day/kg و برای زنان حامله، مادران شیرده و کودکان زیر 10 سال 0.1μg Hg/day/kg می باشد که البته در این پژوهش، نتایج بدست آمده با معیارهای ارائه شده از سوی WHO مقایسه می گردد(35و32و23).
تماس روزانه انسان با جیوه از طریق مصرف ماهی را میتوان از طریق رابطه زیر محاسبه نمود(32):
μg Hg/day = μg Hg/g Fish × g Fish/ day
با توجه به گزارشات منتشر شده،اگر میزان مصرف سرانه ماهی در جهان، ایران و مشهد به ترتیب 3/16، 03/7 و 6/4 باشد، میزان تماس با این آلاینده به صورت زیر محاسبه می گردد(5):
7-6-1) بر مبنای میانگین غلظت کل جیوه در نمونه های عرضه شده در بازار مشهد و سرانه مصرف ماهی در جهان:
μg Hg/day = (0.91+1.01) × 44.65g in World = 40.63+45.09
با توجه به سرانه مصرف بالای فراورده های دریائی در جهان و میانگین بالای غلظت جیوه در کل نمونه های مورد بررسی، میزان تماس با این آلاینده با در نظر گرفتن ADI تعیین شده از سوی سازمان بهداشت جهانی تا حدودی مناسب می باشد اما در زنان حامله و شیرده این میزان بسیار نگران کننده است.
7-6-2) بر مبنای میانگین غلظت کل جیوه در نمونه های عرضه شده در بازار مشهد و سرانه مصرف ماهی در ایران و شهر مشهد:

μg Hg/day = (0.91+1.01) × 19.26g in Iran = 17.52+19.45
μg Hg/day = (0.91+1.01) × 9.86g in Mashhad = 8.97+9.95
اگرچه میانگین غلظت جیوه در مقایسه با استاندارد های اعلام شده از سوی بهداشت جهانی نگران کننده است،اما میزان تماس با این آلاینده با توجه به سرانه مصرف پایین این کالا در ایران در مقایسه با ADI تدوین شده از سوی بهداشت جهانی حتی در قشر حساس جامعه (زنان حامله و شیرده و کودکان زیر 10 سال) نیز در محدوده مناسبی می باشد. این مساله در سطح جامعه مشهد که سرانه مصرف بسیار پایینی در مقایسه با سرانه مصرف جهان دارند بسیار مشهود می باشد. هر چند این وضعیت در ظاهر مطلوب به نظر میرسد، اما با توجه به سرشار بودن فراورده های دریایی به انواع مواد ضروری بدن، پایین بودن سرانه مصرف این کالا در ایران و شهر هائی نظیر مشهد یک معضل بهداشتی و تغذیه ای مهم محسوب میشود لذا اقدامات لازم به منظور رفع این آلاینده از فراوده های دریایی بایستی در صدر اقدامات سازمانهای بهداشتی قرار گیرد. علاوه براین طبق اصل 50 قانون اساسی،حفاظت از محیط زیست یک وظیفه عمومی محسوب می شود لذا فعالیت های اقتصادی وغیره که با آلودگی محیط زیست ویا تخریب غیرقابل جبران باشد،ممنوع است.
نتیجه گیری کلی
اگرچه میانگین غلظت جیوه در مقایسه با استاندارد های اعلام شده از سوی بهداشت جهانی نگران کننده است، اما میزان تماس با این آلاینده از دو دیدگاه حائز اهمیت می باشد:
الف) بر مبنای سرانه مصرف ماهی در ایران: که بر اساس آن میزان تماس با این آلاینده حتی در اقشار حساس جامعه(زنان باردار و مادران شیرده وکودکان زیر 10 سال)نیز در حد نگران کننده نیست.
ب) بر مبنای سرانه مصرف ماهی در شهرهای مختلف ایران: که بر این اساس نتایج حاصل از میزان تماس با این آلاینده متفاوت بوده بطوریکه در برخی شهرها نظیر مشهد که سرانه مصرف پائینی دارند این میزان در حداقل مقدار و در شهرهائی نظیر کرمان و به خصوص شهر های مجاور دریای جنوب که با توجه به وضعیت فرهنگی و اقلیمی بیشترین میزان مصرف ماهی را دارند، تماس با این آلاینده در حد نگران کننده ای می باشد.
پیشنهادات
1) با توجه به اینکه در این پژوهش شیوه جمع آوری نمونه های ماهی از سبد مصرف کننده می باشد، لذا بررسی علل بالا بودن این آلاینده(جیوه) بویژه در نمونه های ماهی جنوب به درستی امکان پذیر نیست، لذا توصیه می شود به منظور ارزیابی دقیق این موضوع، جمع آوری نمونه بطور هدفمند از منابع تهیه ماهی صورت پذیرد.
2) با توجه به توسعه حوزه های نفتی در دریای خزر و بویژه خلیج فارس و دریای عمان و نظر به اینکه میزان برخی فلزات سنگین نظیر وانادیم، کادمیم و سرب انعکاسی از گسترش آلودگی ناشی از این صنعت در این مناطق آبی می باشد، لذا توصیه می شود مقادیر این عناصر بویژه وانادیم در آب و آبزیان موجود در این مناطق مورد ارزیابی دقیق قرار گیرد.
3)با توجه به سرانه بالای مصرف ماهی در شهر های حاشیه خلیج فارس و دریای عمان و بالا بودن میانگین غلظت جیوه در نمونه های ماهی این منطقه و همچنین نظر به اینکه گزارشاتی مبنی بر بروز موارد متعددی از بروز عقیمی در مردان و نا هنجاری های مادرزادی در کودکان متولد شده در شهر بندری ماهشهر منتشر شده است، توصیه می شود به منظور ارتباط این دو موضوع مطالعات تکمیلی صورت گیرد.
4) با توجه به نتایج حاصل از این پژوهش مبنی بر آلودگی بیش از حد ماهیان موجود در خلیج فارس به این آلاینده و نظر به حساسیت بالای مادران باردار ،شیرده و کودکان زیر 10 سال ، توصیه می شود اینگونه اقشار جامعه، حتی المکان از مصرف ماهیان این منطقه پرهیز کرده و نیازهای پروتئینی خود را از ماهیهای پرورشی یا ماهیان صید شده از دریای خزر تامین نمایند.


5 دسته‌بندی نشده  نگران میرود مشهد ماهیهای مادران گزارشات کیلکا کولی کودکان کنسرو کپور فیله فراورده غلظتی شیرده سازمانهای زنان دریای دریائی خلیج خزر حامله جیوه بهداشتی بهداشت بطوریکه باردار استاندارد آلاینده آبها μg ppm Hg ADI
قیمت: 100 تومان

برای پیدا کردن مطالب مشابه در این سایت ، از قسمت جستجو استفاده کنید 

کلمه کلیدی را وارد کنید :

مطالب مرتبط

5

30 (2393)

HYPERLINK “http://vahidsaeedi.blogfa.com/post-3.aspx” رفتارشناسی حیوانات اهلی مقدمه: در طول چندین هزار سال انسان شکارچی و مصرف کننده گوشت می‌باشد. انسان Homoerectus در 400 هزار سال قبل شکار و استفاده از آتش را برای پختن گوشت آغاز ادامه مطلب…

5

30 (2252)

کارآفرینی کارخانه ماکارونی مقدمه ماکارونی در حال حاضر به عنوان عنصری پر اهمیت در تامین غذای روزانه مردم دنیا از جایگاه ویژه ای برخوردار است . با توجه به این مهم گروهی از پیشگامان آرد ادامه مطلب…

5

30 (2146)

شناسایی منطقه ( حوزه نفوذ ): در تعیین حوزه نفوذ یک سکونتگاه اعم از شهری و روستایی از روشهای مختلفی میتوان استفاده کرد که یکی از متداول ترین آن ، روش تحلیل جریانهاست . این ادامه مطلب…

background