5 دسته‌بندی نشده  وضعیت والدین معلم معتبر مردود مدرسه مادر گیرد کودکان کودک کمک کمتر کل کد فرزندان فراوانی علاقه عادی راهنمایی درسی درس درآمد خیر خانوادگی توزیع تکرار تحصیلی تحصیلات تحصیل تجمعی پیشرفت پرورش پدر پایه پایه بلی بله اقتصادی اجتماعی آموزشی آموزان آموز آماری   5 دسته‌بندی نشده  وضعیت والدین معلم معتبر مردود مدرسه مادر گیرد کودکان کودک کمک کمتر کل کد فرزندان فراوانی علاقه عادی راهنمایی درسی درس درآمد خیر خانوادگی توزیع تکرار تحصیلی تحصیلات تحصیل تجمعی پیشرفت پرورش پدر پایه پایه بلی بله اقتصادی اجتماعی آموزشی آموزان آموز آماری   5 دسته‌بندی نشده  وضعیت والدین معلم معتبر مردود مدرسه مادر گیرد کودکان کودک کمک کمتر کل کد فرزندان فراوانی علاقه عادی راهنمایی درسی درس درآمد خیر خانوادگی توزیع تکرار تحصیلی تحصیلات تحصیل تجمعی پیشرفت پرورش پدر پایه پایه بلی بله اقتصادی اجتماعی آموزشی آموزان آموز آماری   5 دسته‌بندی نشده  وضعیت والدین معلم معتبر مردود مدرسه مادر گیرد کودکان کودک کمک کمتر کل کد فرزندان فراوانی علاقه عادی راهنمایی درسی درس درآمد خیر خانوادگی توزیع تکرار تحصیلی تحصیلات تحصیل تجمعی پیشرفت پرورش پدر پایه پایه بلی بله اقتصادی اجتماعی آموزشی آموزان آموز آماری   5 دسته‌بندی نشده  وضعیت والدین معلم معتبر مردود مدرسه مادر گیرد کودکان کودک کمک کمتر کل کد فرزندان فراوانی علاقه عادی راهنمایی درسی درس درآمد خیر خانوادگی توزیع تکرار تحصیلی تحصیلات تحصیل تجمعی پیشرفت پرورش پدر پایه پایه بلی بله اقتصادی اجتماعی آموزشی آموزان آموز آماری   5 دسته‌بندی نشده  وضعیت والدین معلم معتبر مردود مدرسه مادر گیرد کودکان کودک کمک کمتر کل کد فرزندان فراوانی علاقه عادی راهنمایی درسی درس درآمد خیر خانوادگی توزیع تکرار تحصیلی تحصیلات تحصیل تجمعی پیشرفت پرورش پدر پایه پایه بلی بله اقتصادی اجتماعی آموزشی آموزان آموز آماری   5 دسته‌بندی نشده  وضعیت والدین معلم معتبر مردود مدرسه مادر گیرد کودکان کودک کمک کمتر کل کد فرزندان فراوانی علاقه عادی راهنمایی درسی درس درآمد خیر خانوادگی توزیع تکرار تحصیلی تحصیلات تحصیل تجمعی پیشرفت پرورش پدر پایه پایه بلی بله اقتصادی اجتماعی آموزشی آموزان آموز آماری   5 دسته‌بندی نشده  وضعیت والدین معلم معتبر مردود مدرسه مادر گیرد کودکان کودک کمک کمتر کل کد فرزندان فراوانی علاقه عادی راهنمایی درسی درس درآمد خیر خانوادگی توزیع تکرار تحصیلی تحصیلات تحصیل تجمعی پیشرفت پرورش پدر پایه پایه بلی بله اقتصادی اجتماعی آموزشی آموزان آموز آماری   5 دسته‌بندی نشده  وضعیت والدین معلم معتبر مردود مدرسه مادر گیرد کودکان کودک کمک کمتر کل کد فرزندان فراوانی علاقه عادی راهنمایی درسی درس درآمد خیر خانوادگی توزیع تکرار تحصیلی تحصیلات تحصیل تجمعی پیشرفت پرورش پدر پایه پایه بلی بله اقتصادی اجتماعی آموزشی آموزان آموز آماری   5 دسته‌بندی نشده  وضعیت والدین معلم معتبر مردود مدرسه مادر گیرد کودکان کودک کمک کمتر کل کد فرزندان فراوانی علاقه عادی راهنمایی درسی درس درآمد خیر خانوادگی توزیع تکرار تحصیلی تحصیلات تحصیل تجمعی پیشرفت پرورش پدر پایه پایه بلی بله اقتصادی اجتماعی آموزشی آموزان آموز آماری   5 دسته‌بندی نشده  وضعیت والدین معلم معتبر مردود مدرسه مادر گیرد کودکان کودک کمک کمتر کل کد فرزندان فراوانی علاقه عادی راهنمایی درسی درس درآمد خیر خانوادگی توزیع تکرار تحصیلی تحصیلات تحصیل تجمعی پیشرفت پرورش پدر پایه پایه بلی بله اقتصادی اجتماعی آموزشی آموزان آموز آماری   5 دسته‌بندی نشده  وضعیت والدین معلم معتبر مردود مدرسه مادر گیرد کودکان کودک کمک کمتر کل کد فرزندان فراوانی علاقه عادی راهنمایی درسی درس درآمد خیر خانوادگی توزیع تکرار تحصیلی تحصیلات تحصیل تجمعی پیشرفت پرورش پدر پایه پایه بلی بله اقتصادی اجتماعی آموزشی آموزان آموز آماری

دانشگاه آزاد اسلامی

«واحد فراهان»

مقطع کارشناسی

موضوع:

بررسی عوامل خانوادگی مؤثر بر تکرار پایه دانش آموزان دختر پایه سوم راهنمایی آموزش و پرورش منطقه 18 تهران

استاد راهنما:

جناب آقای سید یوسف صالحی

دانشجو:

علیرضا ملایی

851011567

بهار 1386

فهرست مطالب
عنوان صفحه

* چکیده پژوهش

فصل اول: طرح پژوهش

مقدمه

بیان مسئله

ضرورت پژوهش

سئوالهای پژوهش

فرضیه های پژوهش

تعریف مفاهیم و اصطلاحات

فصل دوم: پیشینه پژوهش

مقدمه

عوامل ایجاد کننده افت تحصیلی و تکرار پایه

تحقیقات جهانی انجام شده

وضعیت مطالعات در ایران

فصل سوم: روش پژوهش

مقدمه

روش پژوهش

جامعه آماری و گروه نمونه

روش نمونه گیری

ابزار پژوهش

اعتبار و روایی ابزار سنجش

روش گردآوری داده ها

روش تحلیل آماری

کیفیت تحلیل

فصل چهارم: تحلیل داده ها

مقدمه

جداول فراوانی

نمودار فراوانی

تحلیل داده ها

خلاصه نتایج به دست آمده از آزمون فرضیه های تحقیق

فصل پنجم: تفسیر یافته های پژوهش

بحث و نتیجه گیری

محدودیتهای پژوهش

پیشنهادات

منابع

پیوستها

پرسشنامه

پاسخنامه

فهرست جدولها
جدول 1-4
توزیع فراوانی دانش آموزان قبول و مردود

جدول 2-4
توزیع فراوانی تحصیلات پدر دانش آموزان

جدول 3-4
توزیع فراوانی تحصیلات مادر دانش آموزان

جدول 4-4
توزیع فراوانی ترتیب تولد دانش آموزان

جدول 5-4
توزیع فراوانی تعداد افراد خانواده دانش آموزان

جدول 6-4
توزیع فراوانی میزان درآمد والدین

جدول 7-4
توزیع رابطه والدین با دانش آموزان

جدول 8-4
توزیع فراوانی علاقه و انتظار والدین به تحصیل دانش آموزان

جدول 9-4
توزیع فراوانی زندگی والدین با دانش آموزان

جدول 10-4
توزیع فراوانی زندگی والدین با هم

جدول 11-4
توزیع فراوانی ارتباط والدین با مدرسه

جدول 12-4
توزیع فراوانی بومی بودن دانش آموزان

جدول 13-4
توزیع فراوانی فعالیتهای غیردرسی دانش آموزان

جدول 14-4
توزیع فراوانی فعالیت فوق برنامه دانش آموزان

جدول 15-4
توزیع فراوانی مطالعه مجله، روزنامه و کتاب دانش آموزان

جدول 16-4
توزیع فراوانی فعالیت ورزشی دانش آموزان

جدول 17-4
توزیع فراوانی دیدار با آشنایان و بستگان

جدول 18-4
توزیع فراوانی داشتن معلم خصوصی

جدول 19-4
توزیع فراوانی شرکت در کلاس تقویتی و متفرقه

جدول 20-4
توزیع فراوانی استفاده از کتاب کمک درسی

جدول 21-4
توزیع فراوانی مباحثه و همخوانی دانش آموزان

جدول 22-4
مربوط به میزان تحصیلات والدین

جدول 23-4
مربوط به میزان درآمد والدین

جدول 24-4
مربوط به روابط والدین با فرزندان

جدول 25-4
مربوط به زندگی والدین با فرزندان

جدول 26-4
مربوط به علاقه و انتظار والدین به تحصیل فرزندان

جدول 27-4
مربوط به روابط والدین با معلم دانش آموز

جدول 28-4
مربوط به بومی بودن دانش آموزان

جدول 29-4
مربوط به منابع و مواد خواندنی در خانه

جدول 30-4
مربوط به آموزشهای غیرکلاسی (معلم خصوصی – کلاس تقویتی)

جدول 31-4
مربوط به تعداد افراد خانواده

جدول 32-4
مربوط به ترتیب تولد دانش آموزان

فهرست نمودارها
نمودار 1-4
توزیع فراوانی دانش آموزان قبول و مردود

نمودار 2-4
توزیع فراوانی تحصیلات پدر دانش آموزان

نمودار 3-4
توزیع فراوانی تحصیلات مادر دانش آموزان

نمدار 4-4
توزیع فراوانی ترتیب تولد دانش آموزان

نمودار 5-4
توزیع فراوانی تعداد افراد خانواده

نمودار 6-4
توزیع فراوانی درآمد والدین

نمودار 7-4
توزیع فراوانی روابط والدین با فرزندان

نمودار 8-4
توزیع فراوانی علاقه و انتظار والدین به تحصیل فرزندان

نمودار 9-4
توزیع فراوانی زندگی والدین با فرزندان

نمودار 10-4
توزیع فراوانی زندگی والدین با هم

نمودار 11-4
توزیع فراوانی ارتباط والدین با مدرسه

نمودار 12-4
توزیع فراوانی بومی بودن دانش آموزان

نمودار 13-4
توزیع فراوانی فعالیت غیردرسی دانش آموزان

نمودار 14-4
توزیع فراوانی شرکت در فوق برنامه مدرسه

نمدار 15-4
توزیع فراوانی مطالعه روزنامه و مجله و کتابهای مختلف

نمودار 16-4
توزیع فراوانی فعالیتهای ورزشی

نمودار 17-4
توزیع فراوانی دیدار با آشنایان و بستگان

نمودار 18-4
توزیع فراوانی استفاده از معلم خصوصی

نمودار 19-4
توزیع فراوانی شرکت در کلاسهای تقویتی و متفرقه

نمودار 20-4
توزیع فراوانی استفاده از کتابهای کمک درسی و کمک خانواده

نمودار 21-4
توزیع فراوانی مباحثه و همخوانی با دوستان

چکیده پژوهش

در این پژوهش به منظور بررسی عوامل خانوادگی مؤثر بر تکرار پایه دانش آموزان دختر پایه سوم راهنمایی آموزش و پرورش منطقه 18 تهران از یک پرسشنامه محقق ساخته که دارای 21 سئوال است استفاده شد. بعد از اعتباریابی این پرسشنامه بر روی یک گروه نمونه این مقیاس برروی دو گروه نمونه دانش آموزان مردود و قبول که هر گروه شامل 40 نفر بودند اجرا شد. با استفاده از آزمون خی دو (K) داده های پژوهش مورد بررسی قرار گرفت. نتایج آماری به دست آمده از این بررسی نشان داد که میزان روابط صمیمی والدین با دانش آموزان مردود و کمتر از روابط صمیمی والدین دانش آموزان قبول است. علاقه و انتظار به تحصیل والدین دانش آموزان مردود کمتر از والدین دانش آموزان قبول است. وجود منابع خواندنی موجود در خانه (روزنامه، مجله، کتاب) دانش آموزان مردود کمتر از دانش آموزان قبول است.

فصل اول

طرح پژوهش

مقدمه:

انسان در درون خانواده متولد می شود، رشد می یابد و بسیاری از امور و مفاهیم را از خانواده می گیرد و همواره با آن سر و کار دارد، بنابراین مهمترین تجربیات انسانی که اساسی ترین عوامل شکل دهنده شخصیت محسوب می شود در درون خانواده شکل می گیرد. خانواده نخستین مدرسه و مهد اصلی تربیت است، کارگاه اصلی الگوسازی است، زمینه ساز تحول و تکامل است. ما هیچ بنیادی را نمی شناسیم که جنبه سرنوشت سازی و تربیت از خانواده مؤثرتر باشد. کودک درسهای اصلی و اساسی خود را از خانواده می گیرد هر سازندگی یا اشتباهی که در آن واقع گردد مستقیماً در کودک اثر می گذارد.

خانواده عامل انتقال فرهنگ، تمدن، ادب و سنن است و اهمیت آن همیشگی است و برای دوام و بقای جامعه و تمدن و فرهنگ راهی جز آن وجود ندارد. از لحاظ واحد می یابیم که خانواده کوچک است ولی از لحاظ اهمیت بسیار مهم و بزرگ است. زیرا هسته اصلی و زیرساز جامعه های بشری است.

خانواده در کودکان دارای دو گونه تأثیر است: وراثتی و محیطی

در بعد وراثت باید گفت کودکان وارث بسیاری از صفات و ویژگیهایی از والدین خویشند، ازجمله: ساخت و اسکلت بندی بدن، مسائل مربوط به جنبه های هوشی و استعدادی، بیماریهای جسمی و روانی، مخصوصاً آنها که مزمن بوده اند، جنبه های مربوط به فیزیولوژی و وظایف اعضا و قد و رنگ و طول عمر و حتی طاسی سر، ویژگیهای مربوط به خون و ارهاش آن.

در جنبه محیط باید گفت طفل تحت تأثیر محیط داخل رحم و محیط بیرون است. سلامت یا عفونت های رحمی به کودک سرایت کرده و اثرات کشنده ای می تواند داشته باشد. محیط خارج رحمی برای او امری حتمی و اجتناب ناپذیر و حتی غیرقابل انتخاب و نوع تربیت آن تحمیلی و اجباری است. طبیعی است که کودک در چنین محیطی شکل گیرد و نتواند از جبر محیط لااقل در دوران کودکی رهایی یابد.

افراد یک خانواده، ساخته و پرداخته عوامل محیطی وراثتی هستند و به همین دلیل شخصیت شان شدیداً تحت تأثیر این عوامل است تا حدی که می توان گفت کودک آئینه‌ای تمام نما از معجون و ترکیب شخصیت والدین است. شرایط عادی و یا بحرانهای خانوادگی در او شدیداً اثر گذارده و رشد آنان را تحت نفوذ قرار خواهد داد. (قائمی، 1374)

خانه مکانی است که شخصیت اولیه انسان در آنجا شکل گرفته و سنتها و الگوها، قوانین و همین طور ضوابط آن، در کودک اثر داشته و برای او می تواند مثبت یا منفی باشد. زمانی بیشتر می توان به اهمیت خانواده واقف شد که فردی عاری از خانواده بشود و به خاطر مسائلی همچون طلاق، مرگ، و … از خانواده جدا شود. خانواده می تواند عامل سازندگی یا ویرانی و نابودی اعضا خود مخصوصاً کودکان شود، خانواده می تواند سلامت و شرافت و یا انحرافات و اختلال در فرد ایجاد کند. خانواده همچنین در تذهیب اخلاق، حفظ سلامت جسمی و روانی و تربیت افراد تشکیل دهنده خود مؤثر است، در صورت موجود بودن کانون گرم خانوادگی همراه با سلامت و تربیت صحیح، می تواند عامل پیشرفت و تکامل هر یک از اعضای خود باشد.

بطور کلی می توان اینگونه بیان کرد که خانواده جایی است که تعلیم و تربیت همه جانبه کودک در آنجا صورت می گیرد. کودک طی تماسهای روزانه خود با اعضای خانواده با دنیای اطراف خویش آشنایی حاصل می کند و در معرض تجربیات جدید و فراگیری قانونمندی و اصول زندگی می باشد. اکثر متخصصین امور تربیتی، به نقش اساسی والدین در شکل گیری شخصیت کودک تأکید ورزیده و خانواده را به عنوان هسته اجتماعی معرفی می کنند. (نجاتی، 1371)

یکی از مهمترین مشکلاتی که معمولاً نظامهای آموزش و پرورش جهان، با آن روبرو می باشند و به عنوان عمده ترین معضل نظام آموزش محسوب می گردد افت تحصیلی است که هر سال بگونه های مختلف مقدار قابل توجهی از منابع انسانی و اقتصادی جامعه را تلف نموده و موجب آثار زیانبار و جبران ناپذیری در حیات فردی و خانوادگی افراد مردود برجای گذارده و نابسامانی های اجتماعی فراوانی نیز به وجود آورده و کارایی و باروری نظامها را با نقصان روبرو می سازد.

با توجه به مهم بودن این مسئله خاص و عام هر یک به دلایلی چند به این مسئله توجه داشته و غالباً از بهای سنگین این ضایعه و یا اتلاف منابع عظیم مالی و انسانی صحبت می کنند و در این میان مجامع علمی و فرهنگی بخصوص دست اندرکاران تعلیم و تربیت با تحقیقات و پژوهشهای پر دامنه خود سعی در کاهش انواع افت تحصیلی دارند که علاوه بر جلوگیری از خسارتهای اقتصادی و مالی باعث تخفیف مشکلات روانی و اجتماعی در سطح خانواده ها و جامعه می گردد و گاهی انتقال میراث فرهنگی جامعه، پرورش استعدادهای دانش آموزان و آماده سازی آنان برای شرکت فعال در جامعه را سبب می شوند.

امروزه در کشور ما نیز این پدیده به میزان چشمگیری رقم بالایی را به خود اختصاص داده و موجب تلف شدن استعدادهای بالقوه انسانی و توان مالی خانواده ها و جامعه می گردد که شناخت انواع و ابعاد این افت، و تحلیل این مسئله و تجسس در علل بوجود آورنده آن و راههای مقابله با آن یکی از مهم ترین موضوع‌های پژوهشی و تحقیقی نظامهای آموزش و پرورش است. بسیاری از افراد ناتوانی دانش آموز در یادگیری مواد درسی را افت تحصیلی می دانند به نظر می رسد که این تصور درست نباشد چرا که ناتوانی کودک در فراگیری دروس ممکن است از نقصان ذهنی و محدودیتهای آن ناشی شود درحالیکه افت تحصیلی به معنای نزول از سطح بالاتر به سطح پایین تر در تحصیل و آموزش است.

به منظور تمایز بین این قبیل ناتوانیها و افت تحصیلی ارائه تعریفی از افت تحصیلی لازم و ضروری است. «افت تحصیلی به کاهش عملکرد تحصیلی دانش آموز از سطحی رضایت بخش به سطحی نامطلوب گفته می شود» توجه به تعریف فوق نشان می دهد که مقایسه دو بخش عملکرد تحصیل قبلی و فعلی دانش آموز بهترین شاخص از افت تحصیلی است. (لیامی، نجاریان، مکوندی 1373)

از آنجا که افت تحصیلی علاوه بر نظام آموزش (هدفها و برنامه های آموزش، مواد درسی، برنامه درسی، وضعیت و نقش معلمان و مدیریت آموزش، روشهای تدریس …) با فرهنگ و نظام اجتماعی، ساختار سیاسی و نظام خانوادگی هر کشور رابطه تنگاتنگی دارد، محقق را بر آن می دارد تا در تحقیق و پژوهش خود ارزیابی های دقیقی از عوامل خانوادگی مؤثر بر تکرار پایه دانش آموزان مقطع راهنمایی داشته باشد.

بیان مسئله

افت تحصیلی را به دو صورت کمی و کیفی طبقه بندی می کنند. افت کمی به صورت نسبت دانش آموزانی که نمی توانند یک دوره آموزشی را بر اساس هدفهای آموزشی آن دوره بگذرانند به کل دانش آموزانی که وارد دوره آموزشی مذکور می شوند تعریف می شود. و افت کیفی منظور درصد معینی از دانش آموزان هستند که از عهده گذراندن امتحانهای رسمی برمی آیند اما مهارتها و توانائیهای لازم را آنچنان که در هدفهای آموزشی و پرورشی پیش بینی شده است، به دست نمی آورند. (شریفی، 1369)

در این تحقیق نیز به مسئله تکرار پایه تحصیلی یا مردودی که فقط جنبه کمی بازدهی نظام آموزش و پرورش که در چارچوب نمرات درس دانش آموزان است می پردازیم تا با بررسی آماری درصد دانش آموزان مردود به نتایجی مثمر ثمر رسیده و آن را مورد استفاده قرار دهیم.

در تعریف مردودی یا تکرار پایه تحصیلی می توان گفت که «تکرار یک کلاس برای دانش آموزی که در خلال یک سال تحصیلی در همان کلاس و پایه که در سال قبل به سر می برده به تحصیل ادامه می دهد و همان کاری را انجام می دهد که در سال گذشته نیز انجام داده است» (امین فر، 1365)

ضرورت پژوهش

امروزه یکی از مشکلات عمده نظام آموزشی کشور ما پدیده مردود شدن دانش آموزان است که علاوه بر خسارات اقتصادی که رقم قابل توجهی را به خود اختصاص می دهد و با توجه به تأثیرات فراوان مردود شدن در حیطه فردی و اجتماعی می توان برخی از علل این پدیده را شناسایی کرده و به دنبال آن با ارائه راه کارهای مناسب با این معضل فردی، اجتماعی مقابله کرد و موجب جلوگیری از هدر رفتن نیروی بالقوه انسانی و مالی گردید.

چاره اندیشی در این زمینه:

موجب جلوگیری از هدر رفتن نتایج مادی و معنوی و نجات انسانهایی است که پس از شکست تحصیلی زمینه مساعدی برای بزهکاریهای اجتماعی دارند.

جلوگیری از این امر با کاهش تعداد مردودین باعث خواهد شد که نظام آموزشی بتواند امکانات تحصیلی در اختیار افرادی که این مردودین جای آنها را اشغال کرده اند قرار دهد.

از تراکم کلاسها کاسته شود و کیفیت آموزشی بهبود یابد.

منابع را در اختیار بهبود برنامه های تربیت معلم و مواد آموزشی، کمک آموزشی و غیره قرار دهد که ضعف و کمبود آنها عامل اصلی افت تحصیلی و مردودی به شمار می آید.

سئوالهای پژوهش

پژوهش حاضر به دنبال پاسخ برای پرسشهای مطروحه زیر است.

آیا بین میزان تحصیلات والدین و مردود شدن فرزندان رابطه ای وجود دارد؟

آیا بین میزان درآمد والدین و مردود شدن فرزندان رابطه ای وجود دارد؟

آیا بین عدم روابط صمیمی والدین با فرزندان و مردود شدن آنان رابطه ای وجود دارد؟

آیا بین جداییهای والدین (فوت، طلاق) و مردود شدن فرزندان آنان رابطه ای وجود دارد؟

آیا بین علاقه و انتظار کمتر والدین به تحصیل فرزندان و مردود شدن آنان رابطه ای وجود دارد؟

آیا بین عدم روابط والدین دانش آموز با معلم دانش آموز و مردود شدن فرزندان آنان رابطه ای وجود دارد؟

آیا بین مهاجرت و جابه‌جایی خانواده و مردود شدن فرزندان آنان رابطه ای وجود دارد؟

آیا بین عدم وجود منابع و مواد خواندنی در خانه (کتاب، روزنامه، مجله) و مردود شدن فرزندان رابطه ای وجود دارد؟

آیا بین عدم آموزشهای درسی و غیر کلاسی (مثل معلم خصوصی و کلاس تقویتی و متفرقه و کمک خانواده) و مردود شدن رابطه ای وجود دارد؟

آیا بین تعداد فرزندان خانواده و مردود شدن رابطه ای وجود دارد؟

آیا بین ترتیب تولد فرزندان و مردود شدن رابطه ای وجود دارد؟

فرضیه های پژوهش

فرهنگ وبستر2 فرضیه را چنین تعریف می کند: «فرضیه عبارت است از حالت یا اصلی که اغلب بی آنکه اعتقادی نسبت به آن موجود باشد، پذیرفته می شود تا بتوان از آن نتایج منطقی استخراج کرد، و بدین ترتیب مطابقت آن را با واقعیتهائی که نزد ما معلوم است یا می توان آنها را معلوم ساخت آزمود.» 0(هومن 1380)

فرضیه های پژوهش به شرح زیر می باشد:

میزان تحصیلات والدین دانش آموزان مردود کمتر از تحصیلات والدین دانش آموزان عادی است.

میزان درآمد والدین دانش آموزان مردود کمتر از درآمد والدین دانش آموزان عادی است.

روابط صمیمی والدین با دانش آموزان مردود کمتر از روابط صمیمی والدین با دانش آموزان عادی است.

میزان جدایی (فوت، طلاق) والدین دانش آموزان مردود بیشتر از والدین دانش آموزان عادی است.

میزان علاقه و انتظار تحصیل والدین دانش آموزان مردود کمتر از والدین دانش آموزان عادی است.

میزان روابط والدین با معلم دانش آموزان مردود کمتر از روابط والدین با معلم دانش آموزان عادی است.

میزان مهاجرت و جابه جایی والدین دانش آموزان مردود بیشتر از والدین دانش آموزان عادی است.

میزان وجود منابع و مواد خواندنی در خانه (کتاب، روزنامه، مجله) دانش آموزان مردود کمتر از منابع موجود در خانه دانش آموزان عادی است.

میزان آموزشهای درسی غیر کلاسی (مثل معلم خصوصی و کلاس تقویتی و متفرقه و کمک خانواده) دانش آموزان مردود کمتر از دانش آموزان عادی است.

میزان جمعیت خانواده دانش آموزان مردود بیشتر از جمعیت خانواده دانش آموزان عادی است.

فرزندان غیر اول بیشتر از فرزندان اول خانواده مردود می شوند.

تعریف مفاهیم و اصطلاحات

در اغلب موارد به منظور آنکه رابطه ای که در فرضیه بیان شده آزمون پذیر باشد، یعنی بتوان آن را از طریق مشاهده و آزمایش آزمود، لازم است متغیرهای مورد مطالعه از شکل انتزاعی و مفهومی خارج و به شکل عملی تعریف شود به بیان دیگر، پژوهشگر متغیرهای مورد مطالعه خود را به صورت عملی تعریف و نامگذاری می کنند (هومن، 1380) در این پژوهش نیز هر یک از متغیرها به صورت عملیاتی تعریف شده است و در پایان به هر یک از مؤلفه ها نمره ای داده شده است.

متغیر مستقل: عوامل خانوادگی (تحصیلات والدین، درآمد والدین روابط والدین با فرزندان، جدایی والدین، توجه و علاقه و انتظار والدین به تحصیل فرزندان، رابطه والدین با معلم دانش آموز، مهاجرت و جابجایی، منابع و مواد خواندنی در خانه، آموزشهای درسی و غیر کلاسی، تعداد خانوار جنسیت)

تحصیلات والدین: منظور از تحصیلات والدین مدرکی است که با تحصیل در مدارس برای آنان صادر شده است.

روابط والدین با فرزندان: سطح طرد کنندگی و تأیید کنندگی: مقصود از والدین طرد کننده به خانواده هایی اطلاق می شود که در آنها وضع رفتاری والدین موجب می شود فرزند از پدر و مادر خود فاصله بگیرد و در نتیجه از خانواده گریزان شود و مقصود از والدین تأیید کننده والدینی است که با خوشرویی به پیشنهادهای فرزندان خود توجه می کنند و به نظر و عقاید آنها احترام می گذارند و به نیازهای آنها و آرزوهایشان علاقه مند هستند. آنها را به اظهار نظر و ابراز وجود ترغیب می کنند و هرگونه رفتار خوب را مورد تحسین و ستایش قرار می دهند. (انجمن اولیا و مربیان ایران، 1358)

جدایی والدین: طلاق و مرگ والدین

توجه، علاقه و انتظارات: تأثیرگذاری فرد بر دیگران است که در این تحقیق تأثیرگذاری والدین بر فرزندان و دانش آموزان است که از طریق ابراز علاقه و نگرش مثبت به فرزندان یا دانش آموزان است و یا نگرش منفی و عدم توجه و علاقه به خود و کارهای او.

مهاجرت و جابجایی: منظور از مهاجرت و جابه‌جایی تغییر محل سکونت خانواده از شهری به شهری که دانش آموز در آن تحصیل می کند، است.

منابع و مواد خواندنی در خانه: منظور کتابهای غیردرسی، مجله های مختف، روزنامه و … می باشد.

آموزشهای درسی غیر کلاسی: منظور آموزشهای درسی غیرکلاسی، کلاسهای جبرانی، تقویتی، معلم خصوصی، و کمک خانواده است که از طرف خانواده برای فرزندانشان تدارک دیده می شود.

تعداد خانوار: منظور تعداد افراد خانواده است.
متغیر وابسته: مردود شدن دانش آموزان دختر مقطع راهنمایی.

مردود شدن:2 مردود شدن به معنای عدم موفقیت دانش آموزانی که در بخشی از یک نظام آموزشی پذیرفته شده اند در دست یابی به معیارها، ملاک هایی که برای موفقیت آنها در هر سال تحصیلی تعیین گردیده است. در بیشتر نظامهای آموزشی این معیارها و ملاکها هدفهای هر سال تحصیلی را به طور یکسان برای همه دانش آموزان یک پایه تحصیلی قرار می دهند. و این عدم موفقیت بر اساس ارزیابی مدرسه از کار دانش آموزان در خلال یک سال تحصیلی و یا بر اساس امتحانی که در پایان سال انجام می گیرد. در اینجا منظور دانش آموزانی است که در پایان سال تحصیلی 82-81 در کارنامه هایشان مردود اعلام شده اند.
متغیر مداخله گر3: یادگیری4 یک صفت نهانی و باطنی است و فقط می توان آن را از روی رفتار فرد استنباط کرد. در اینجا یادگیری با رفتار دانش آموزان به صورت کلامی و غیر کلامی از طریق نمره های ثبت شده در کارنامه های تحصیلی فهمیده می شود.
متغیر کنترل کننده:5 این متغیر توسط آزمایشگر کنترل می شود تا اثر آنها با اثر متغیر مستقل آمیخته نشود و هرگونه اثر احتمالی آنها در پدیده مورد مشاهده حذف یا خنثی گردد.

سن:1 سن همه آزمودنیهای تقریباً بین 13 سال تا 17 سال کامل قرار گرفته، که در کلاس سوم راهنمایی مشغول به تحصیل می باشند جهت پژوهش انتخاب گردیده اند.

فصل دوم

پیشینه پژو.هش

مقدمه

اسلام آیین الهی و مقدسی است که برای خانواده اهمیت قایل است. و آن را سنگ بنای مهم حیات اجتماعی می شناسد. و بنای آن را بنایی محبوب می داند.

انسان و حیوان تفاوتهای زیادی دارند. از جمله اینکه حجم مغز انسان نسبت به جثه او از تمام حیوانات بیشتر است. در بحث خانواده و زناشویی، بارزترین تفاوت انسان و حیوان وجود خانواده و شبکه خویشاوندی است. انسان از کودکی می آموزد که دنیا را آن طور ببیند که خانواده می بیند. عمدتاً افراد خواسته های خود را کم و بیش با معیارهای خانواده می بینند.

نظام تربیتی شامل تمام شیوه هایی است که والدین با کمک یکدیگر و برای تربیت و نگهداری بچه ها در پیش می گیرند. لذا روابط بین والدین و کودک و نیز روابط خود فرزندان چگونگی جریان رشد فرزند را تأمین می کند. (ثنایی، 1375)

امروزه از عمده ترین مشکلات نظام آموزشی هر کشور پدیده مردودی یا تکرار پایه است. که در برخی از کشورها میزان آن بسیار چشمگیر است. تکرار پایه موضوعی است که علاوه بر خسارات اقتصادی بر دولت و دانش آموزان مردودی و خانواده هایشان، تأثیر روان شناختی خاص بر مردودشوندگان می گذارد و به تبع آن علاوه بر اتلاف نیروی انسانی و استعدادهای بالقوه، خسارتهای مالی چشم گیری در سطح جامعه بر جای می گذارد.

با توجه به مهم بودن مسئله، تحقیقات فراوانی از سوی مجامع بین المللی، دولتها و مؤسسات آموزشی و غیره انجام می گیرد که نتایج بیشتر تحقیقات نشان می دهد که برخی از این علت ها با ویژگی های دانش آموزان و خانواده شان ارتباط دارند. برخی دیگر به آموزشگاه و آموزگار و شرایط یاددهی و یادگیری مربوط می شوند و برخی هم در زمینه سیاست اجرایی و نظام آموزشی هستند.

این یافته ها و نتایج تحقیقات برنامه ریزان و سیاست گذاران را بر آن می دارد تا در کشور خود به این موضوع پرداخته و روز به روز در کاهش این پدیده ناگوار فردی و اجتماعی گام بردارند.

عوامل ایجاد کننده افت تحصیلی و تکرار پایه

بیشتر صاحب نظران علوم تربیتی در یک جمع بندی کلی عوامل ایجاد کننده افت تحصیلی را به دو طبقه کلی یعنی عوامل داخلی یا درون سازمانی و عوامل خارجی یا بیرون سازمانی تقسیم می کنند. که علل داخلی ناظر بر آموزشگاه به (آموزگار، مواد درسی، برنامه درسی، شرایط یاددهی و یادگیری و …) اشاره می کند و علل خارجی به بیرون از آموزشگاه از قبیل خانواده و عوامل خانوادگی (درآمد والدین، شغل والدین، تحصیل والدین و …) محیط و اجتماع و عوامل فردی (هوش و میل و انگیزه، هیجان و عواطف و ..) اشاره دارد.

روشهای تدریس یکی از عناصر جدایی ناپذیر فرایند آموزش و پرورش است که باید در بررسی و مطالعه افت کمی و کیفی تحصیلی مورد توجه قرار گیرد. تدریس را نباید وسیله ای برای انتقال دانش از ذهن معلم یا محتوای کتاب به ذهن دانش آموز تلقی کرد. بلکه مراد از تدریس، فراهم کردن شرایط مناسبی است که دانش آموز تحت آن شرایط به یادگیری بپردازد و روش آموختن اکتشاف و تفکر علمی را فرا گیرد. معلمان به جای انباشتن ذهن شاگردان از اطلاعات و دانش هایی که همواره در حال تغییر و تحولند باید به دانش آموزان چگونه آموختن را بیاموزند. (شریفی 1369)

هدف اساسی نظام آموزش و پرورش آن است که شرایط و امکانات لازم را برای یادگیری و رشد همه جانبه کودکان و دانش آموزان فراهم کند. نخستین شرط تحقق این هدف آن است که فضای آموزشی، کتابها، مواد درسی، برنامه و دیگر امکانات آموزشی با نیازهای دانش آموزان هماهنگ باشد.

افراد نه تنها از نظر ویژگیهای بدنی متفاوتند بلکه از نظر بسیاری از خصایص شخصیتی مانند هوش، استعدادهای مختلف، علایق، نگرش ها، توانائیها، احساسات، نحوه سازگاری با شرایط محیطی و … نیز با هم تفاوت دارند. (همان)

ازجمله علل و عوامل آموزشی می توان به:

تراکم برنامه های درسی

عدم برنامه ریزی تحصیلی مناسب

عدم وجود معلمان کافی و شایسته

عدم انطباق هدف و محتوی آموزشی با علایق دانش آموزان

نامناسب بودن روشهای آموزشی

ارزیابی های نادرست از عملکرد دانش آموزان

کمبود فضاهای آموزشی

حفظ طوطی وار مطالب جزیی و کم اهمیت

عدم ارتباط بین مطالب درسی و تجارب واقعی زندگی اشاره کرد. (لیامی، نجاریان، مکوندی 1373)
ازجمله علل و عوامل مؤثر دیگر در یادگیری و در افت تحصیلی می توان به عوامل فردی و مشکلات خانوادگی اشاره کرد. عوامل فردی را می توان به دو دسته «روانی» و فیزیولوژیکی تقسیم کرد. و ازجمله علل فردی که در افت تحصیلی مؤثر است، می توان به هوش، رابطه معلم و دانش آموز، میل و انگیزه دانش آموز و آشفتگی و مشکلات عاطفی و هیجانی و … اشاره کرد. مشکلات خانوادگی را می توان یکی از مهمترین علل افت تحصیلی دانست. عوامل عدیده‌ای در ارتباط با خانواده دانش آموزان می تواند موجب افت تحصیلی آنان شود که اهم آن به قرار زیر است:

روابط و نظام ارزشی:‌ شاید بتوان گفت مهمترین عامل مؤثر در شکل گیری نگرش دانش آموز نسبت به تحصیل، خانواده است. اینکه والدین با دانش آموز و درس و تحصیل او چگونه برخورد می کنند و در الگوهای تربیتی خود برای چه نوع رفتارهایی ارزش قایل می شوند، یکی از اجزای اساسی در شکل گیری نگرش دانش آموز نسبت به تحصیل است. در بعضی از خانواده‌ها رسم بر این است که والدین به طور کلامی به کودک توصیه می کنند که درس بخواند، اما هیچ گاه عملاً رفتار درس خواندن کودک را تقویت نکرده، بر آن ارزش عملی قایل نمی‌شوند.

اشتغال کودکان: یکی از عوامل منفی خانوادگی که همواره منشاء انحراف توجه کودک از تحصیل می گردد، جابجایی وظایف والدین و فرزندان است. به این ترتیب که کودکان در سنی به کار و اشتغال می پردازند که معمولاً از آنها انتظار می رود در آن مقطع بیشتر به نقشهای مورد انتظار از جمله تحصیل بپردازند. عدم تأمین نیازهای مالی و نیاز نیروی کار کودک از دلایل عمده اشتغال کودکان در سنین پایین است که در این زمینه صرف وقت، نیروی بسیار در اشتغال، باعث افت تحصیلی آنان می شود. مسئله اشتغال کودکان و نقش آن در افت تحصیلی، در خانواده های طبقه اجتماعی – اقتصادی پایین و بویژه محیطهای روستایی از اهمیت خاصی برخوردار است.

فقدان والد (یا والدین): عدم وجود هر یک از والدین به دلیل مختلف می تواند تأثیر ژرف و ناگواری به تحصیل کودکان داشته باشد و فقدان والد علاوه بر آثار منفی رفتاری و عاطفی کودکان حتی در صورتی که محیط اصلاح شده باشد و کودکان تنها مجبور به انجام برخی وظایف والدین باشند، ممکن است موجب افت تحصیلی گردد. در صورتی که کودک در اثر فقدان والدین (به دلیل مرگ و جدایی هر دو یا هر دلیل دیگری) ضربه روانی دیده باشد افسردگی، اضطراب، بی علاقگی و آشفتگیهای هیجانی به دنبال خواهد داشت که هر یک به نوبه خود می تواند عاملی برای افت تحصیلی دانش آموز باشد. این جنبه از تأثیر فقدان والدین یا والد بر افت تحصیلی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

بیسوادی والدین: والدین با سواد علاوه بر نقش کمک رسانی و آموزشی فرزندان خود، الگوی منسجمی از یک فرد باسواد نیز هستند. سواد والدین در تحصیل فرزندان نقش دو جانبه ای دارد. از یک سو برای آنها جنبه کمک آموزشی دارد و از سوی دیگر انگیزه ای برای درس خواندن آنها می شود. اما بی سوادی والدین نیز آسیب دوجانبه ای دارد. این قبیل والدین نه تنها از نظر تحصیلی کمکی به فرزندان خود نمی کنند، بلکه یک الگوی تقلیدی نامناسب نیز برای فرزندان خود هستند.

غفلت والدین نسبت به نیازهای کودک: بی توجهی نسبت به نیازهای کودکان در زمره مخرب ترین عوامل مؤثر در پرورش کودک بطور اعم و در تحصیل کودک بطور اخص است. عدم تأمین نیازهای کودک، چه نیازهای اولیه مثل خوراک و پوشاک و چه نیازهای ثانویه مثل امنیت، تعلق و احترام ضربه شدیدی بر جسم و روح کودک وارد می کند. این ضربه می تواند زندگی کودک را شدیداً تحت تأثیر قرار دهد و موجب تضعیف عملکرد تحصیلی گردد. گاهی اوقات به دنبال رویدادها و اتفاقاتی که در خانواده به وقوع می پیوندد، نیازهای کودکان مورد غفلت قرار می گیرد و والدین از تأمین آنها باز می مانند. از این رو کودکان این خانواده ها به یکباره کاهشی در عملکرد کلی خود و به خصوص عملکرد تحصیلی نشان می دهند.

فقر و محرومیت اقتصادی: یکی از مهمترین عوامل مؤثر در افت تحصیلی دانش آموزان، عدم تأمین حداقل نیاز اقتصادی است. محرومیت اقتصادی خانواده از جهات مختلف بر افت تحصیلی کودکان و نوجوانان دانش آموز تأثیر می گذارد و رویهم رفته بیشترین درصد دانش آموزان ناموفق را کسانی تشکیل می دهند که مشاغل پدرانشان در سطح پایین اقتصادی و اجتماعی قرار دارد.

کمبود وسایل کمک آموزشی و رسانه های گروهی: امروزه نقش وسایل کمک آموزشی و رسانه های گروهی در آموزش و پرورش بسیار حائز اهمیت است و فقدان آن مانع پیشرفت تحصیلی کودک می گردد. از آنجا که شاخص های پیشرفت تحصیلی به موازات وسعت یافتن امکانات آموزشی و به تبع آن انتظارات اولیای مدرسه و نظام آموزشی، رشد پیدا کرده است، لازم است که توانایی یادگیری کودک نیز در کنار این امکانات همگام با سایر دانش آموزان بالاتر رود. در غیر این صورت کودکی که از امکانات کمک آموزشی و رسانه های گروهی بهره مند است از هر لحاظ به کودکی که فاقد این امکانات است پیشی می گیرد. و کودکی که از این وسایل بی بهره است، در زمره دانش آموزان دچار افت تحصیلی می گردد. هرچند میزان و کیفیت مطالعه وی تغییر نکرده باشد به عبارت دیگر بدون توجه به قابل دسترس بودن یا نبودن این امکانات، استانداردهای تحصیل بر حسب امکانات موجود یکسان است.

مهاجرت و انتقال: جابه‌جایی از محیطی آشنا به محیطی ناآشنا اغلب تعادل عاطفی و هیجانی کودک را برهم می زند. مهاجرت متضمن رها کردن برخی علایق، دوستیها، تعلقات و وابستگیهاست. اموری که در دست کشیدن از آنها بسیار فشارآور است و در صورتی که تدابیری جبرانی اندیشیده نشود، ممکن است، منبع آسیب های روانی و اجتماعی وسیعی گردد. مهاجرت مستلزم این است که کودک مدرسه ای را ترک و در مدرسه ای دیگر شروع به تحصیل نماید. علاوه بر این خود را با سرفصلهای زمان بندی شده درسی مدرسه و مکان جدید هماهنگ کند، لازم است کودک بسیاری از عادات خود را یکباره ترک کند و خیلی سریع مجموعه عادات دیگری برگزیند. این تحول یکباره حائز فشارهای روانی شدیدی است که تحمل آن گاهی اوقات حتی برای یک بزرگسال مشکل است در جریان جنگ تحمیلی و مهاجرت مردم استانهای جنگ زده به سایر نقاط کشور این مسئله بخوبی قابل مشاهده و پیگیری بود و تأثیرات مهم آن بر وضعیت دانش آموزان مهاجر آشکار بوده و هست.

عوامل منطقه ای و محلی: در مناطق خاص از کشور ممکن است مشکلات منطقه ای وجود داشته باشد که در افت تحصیلی اثر بگذارد و ازجمله این عوامل منطقه ای که در روند تحصیل دانش آموزان تأثیر بسیار زیاد به جا می گذارد، مسئله تفاوت زبان محلی با زبان جامعه است. دو زبانه بودن1 یکی از عوامل بسیار مهم در افت تحصیلی کودکان است که بی شک معلمان ورزیده و آگاه بیش از هر فرد دیگر با آن آشنایی دارند. (لیامی و دیگران 1373)
تحقیقات جهانی انجام شده در این زمینه
در گزارشی که توسط یونسکو منتشر شده است، تکرار پایه در همه سطح های آموزشی رخ می دهد. بیشترین بررسی ها به سطح ابتدایی پرداخته اند، زیرا نسبت تکرارکنندگان در آفریقا، آمریکای لاتین و آسیا بیش از یک پنجم جمعیت دانش آموزی است.2

میزان تکرار پایه گزارش شده در آسیا و امریکای لاتین کمتر است. در آمریکای مرکزی و آسیای جنوبی، همانند کشورهای آفریقایی، جنسیت رابطه یکدستی با تکرار پایه ندارد. هرچند که احتمال ترک تحصیل دختران به طور معمول و به ویژه در پایه های نخستین بیشتر است. (همان مجله)

در گزارشی که یونسکو (1991) اعلام کرده در میان منطقه های گوناگون، کشورهای آفریقایی بیشترین میزان تکرار پایه گزارش شده در دو سطح دبستانی و دبیرستانی را دارند. میزان گزارش شده برای کشورهای آفریقایی بیشترین میزان تکرار پایه گزارش شده در دو سطح دبستانی و دبیرستانی را دارند. میزان گزارش شده برای کشورهای آفریقایی در سطح دبستانی بیش از کشورهای شرق آسیا و خاورمیانه و نزدیک به میزان برآورد شده برای فقیرترین کشورهای آمریکای لاتین است.

در پژوهشی که هوسن (1967) در انجمن بین المللی ارزشیابی پیشرفت تحصیلی در درس ریاضیات انجام داد، یک رابطه مثبت بین پیشرفت تحصیلی با وضعیت اقتصادی – اجتماعی خانواده دیده شد.1 (رئیس دانا)

در پژوهشی دیگر از عوامل متعدد و ممکن تعیین کننده وضعیت اقتصادی اجتماعی خانواده، ساده ترین آن یعنی شغل پدر به عنوان شاخص اصلی تعیین کننده وضعیت اجتماعی – اقتصادی به علاوه تعداد سالهای تحصیل پدر و مادر به عنوان شاخصهای دیگر در کنار شاخص اصلی تعیین گردید. در دو مطالعه درس علوم در سالهای 1971-1970 و 1984-1983 در گروه سنی 14 سال نشان داد که به استثنای کشور تایلند ضرایب همبستگی میان پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در درس علوم و وضعیت شغلی پدر آنها از یک سو و میزان تحصیلات پدر و مادر، به طور مجزا از سوی دیگر، همه مثبت و معنادار است. (کیوز 1992)

در پژوهشی دیگر که میانه ضرایب همبستگی محاسبه شده بین شاخصهای تعیین کننده وضعیت اقتصادی اجتماعی خانواده و پیشرفت تحصیلی در سه درس علوم، ادبیات و درس خواندن ارائه شده است.

شاخصهای تعیین کننده وضعیت اقتصادی اجتماعی، شغل پدر و میزان تحصیلات پدر و مادر بوده است. مقادیر ضرایب بدست آمده در درس خواندن بزرگتر از ضرایب مربوط به درس علوم و ادبیات بوده است. به عبارت دیگر ارتباط میان پیشرفت تحصیلی با وضعیت اقتصادی اجتماعی خانواده در درس خواندن قوی تر از دو درس دیگر بوده است. بعلاوه میزان همبستگی پیشرفت تحصیلی در کلیه موارد، با شغل پدر قوی تر از همبستگی با تحصیلات پدر و مادر بوده است. (ثورندایک 1973)

وضعیت مطالعات در ایران

تحقیقی که در سال 1365 برای برآورد خسارتهای اقتصادی ناشی از شکست تحصیلی در جامعه ایران انجام گرفت نشان داده شد که خسارتها در سه گروه یعنی هزینه های تحمیل شده به دولت، هزینه های تحمیل شده بر خانواده ها و خسارتهای وارده به دانش آموز شکست خورده طبقه بندی می شود. تعداد دانش آموزان مردود در سال تحصیلی 66-65 معادل 494/214/2 نفر بوده که نتایج محاسبات نشان می دهد خسارت اقتصادی ناشی از شکست تحصیلی در آن سال برای دولت و خانواده های دانش آموزان مردود چیزی معادل 9/6 میلیارد ریال بوده است که این رقم معادل 26/1 برابر 489 میلیارد ریالی است که درسال 65 صرف اداره مؤسسات آموزش کشور شده است (نفیسی، 1365)

در تحقیقی که در فاصله سالهای 1365 تا 1371 انجام گرفت نشان داده شد که نرخ تکرار پایه به تدریج طی این دوره کاهش یافته و از 5/20 درصد در سال 1365 به 2/15 درصد در سال 1371 کاهش یافته است و میزان کاهش در سال 1371 نسبت به سال 1369 بیش از دو برابر کاهش مشاهده شده، در فاصله سالهای 65 تا 69 است. این کاهش بر خلاف روند گذشته که در هر دو سال بر تعداد مردودان بین 240 تا 300 هزار نفر اضافه می شد در سال 1371 از تعداد مردودان حدود 260 هزار نفر نسبت به سال 1369 کاسته شده است. برای نشان دادن اهمیت این پدیده یادآوری می شود که اگر قرار بود در سال 1371 به نسبت 1369 تکرار پایه اتفاق می افتاد. تعداد مردودان به 02/3 میلیون نفر یعنی 584 هزار نفر بیش از تعداد مشاهده شده میزان این افزایش خسارت بالغ بر 371 میلیارد ریال می شود. (نفیسی 1371)

عیاری (1375) در پژوهش خود به این نتیجه دست یافته است که دانش آموزان مردود بیشتر از خانواده هایی هستند که پدرانشان از تحصیلات کمتری برخوردارند و یا بی سوادند.

دانش پژوه (1373) در پژوهش خود نشان داد که بین تحصیلات والدین و پیشرفت تحصیلی فرزندان آنان رابطه مستقیم معنی داری وجود دارد، در دوره دبیرستان میزان این همبستگی کمتر از دوره راهنمایی است.

سلیمانیان (1375) نشان داد بین پیشرفت تحصیلی و ساخت و ارتباط متقابل اعضای خانواده، شغل پدر و مادر، تحصیلات پدر و مادر رابطه معنی دار وجود دارد.

کاویانی (1374) نشان داد تحصیلات پدر و مادر در انتخاب نظام ارزشی نوجوانان تأثیر دارد.

سمواتیان (1373) نشان داد بین فشارهای روانی حاصل از وضعیت اقتصادی خانواده، وضعیت عاطفی خانواده، و روابط والدین با یکدیگر با افت تحصیلی دانش آموزان رابطه وجود دارد.

دانش پژوه (1373) در پژوهش خود نشان داد در مورد عوامل مؤثر در پیشرفت دانش آموزان ممتاز کشور، به اعتقاد آزمودنیها بین دانش آموزان و پدر و مادرانشان رابطه کاملاً دوستانه ای وجود دارد.

لاجوردی (1367) در پژوهشی به این نتایج دست یافت که:

اثر طلاق در سنین پایین (12-8 سال) بیشتر است تا سنین بالاتر

طلاق برروی وضع تحصیلی (ترک تحصیل و مردود شدن) کودکان اثر مستقیم دارد.

تأثیر سوء برروی روابط اجتماعی فرزند (از جهت محیط مدرسه، ارتباط با مسئولین مدرسه، ارتباط با دوستان)
فصل سوم
روش پژوهش

مقدمه:

هدف پژوهش علمی، یافتن راه حل برای یک مشکل و پیدا کردن پاسخ برای یک پرسش است. مشخص کردن مسأله مورد مطالعه، ابتدایی ترین و دشوارترین گام در فرآیند پژوهش است.

پژوهشگر مسئولیت دارد نتایج مطالعه خود را به جامعه علمی منتقل نماید. هدف اصلی گزارش پژوهشی ارائه و انتقال اطلاعات و یافته های علمی به خوانندگان و علاقه مندان پژوهش علمی است. (هومن، 1378)

روش پژوهش

پژوهش حاضر از نوع تحقیق علی – مقایسه ای است. هدف از روش علی – مقایسه ای یافتن علتهای احتمالی یک الگوی رفتاری است. بدین منظور آزمودنیهایی که دارای رفتار مورد مطالعه هستند با آزمودنیهایی که این رفتار در آنها مشاهده نمی شود مقایسه می شوند.

در تحقیق حاضر رابطه چند متغیر که هر یک در دو گروه مستقل اندازه گیری شده مورد بررسی قرار گرفته است. متغیرهای تحقیق شامل 10 دسته از متغیرهایی هستند که عبارتند از: تحصیلات والدین، درآمد والدین، روابط والدین با فرزندان، رابطه والدین با معلم دانش آموز، مهاجرت و جابه جایی، منابع و مواد خواندنی در خانه، آموزشهای غیردرسی، تعداد خانوار و ترتیب تولد فرزندان. این متغیرها به وسیله پرسشنامه (چک لیست) که توسط پژوهشگر ساخته شده اندازه گیری می شوند. هدف از پژوهش مقایسه این عوامل در دانش آموزان دختر مردود و غیر مردود پایه سوم راهنمایی است. لذا این تحقیق را می توان از نوع تحقیقهای علی – مقایسه ای دانست.

جامعه آماری و گروه نمونه

جامعه آماری این پژوهش، دانش آموزان دختر پایه سوم راهنمایی آموزش و پرورش منطقه 18 تهران را تشکیل می دهند که در دامنه سنی تقریباً بین 13 تا 17 سال کامل قرار دارند و 3731 نفر را شامل می شود.

گروه نمونه که شامل 80 نفر است از بین 28 مدرسه راهنمایی دخترانه منطقه به صورت تصادفی انتخاب شدند.

در مورد اندازه گیری گروه نمونه دلاور (1378) می گوید: در اکثر پروژه های تحقیق محدودیتهای مالی، دقت و نیروی انسانی، اندازه نمونه را که لازم است مورد مطالعه قرار گیرد محدود می سازد. در روش همبستگی پیشنهاد شده است که حداقل 30 نفر آزمودنی انتخاب شود. در روش علی مقایسه ای و آزمایشی حداقل 15 نفر برای هر گروه توصیه شده است.

روش نمونه گیری

در این پژوهش از روش نمونه برداری تصادفی استفاده شده است. جامعه آماری مورد تحقیق دانش آموزان دختر پایه سوم راهنمایی بوده و از میان 28 مدرسه دخترانه راهنمایی بعد از انتخاب مدارس به صورت تصادفی، از تمام مردودین کلاسهای سوم هر مدرسه و سپس به همان تعداد به صورت تصادفی از غیرمردودین همان کلاسها از روی دفاتر آمار و امتحانات موجود در مدرسه جهت عضویت گروه نمونه انتخاب شدند.

ابزار پژوهش

برای اندازه گیری عوامل خانوادگی پرسشنامه ای (چک لیست) تهیه گردیده است که هر سئوال و در بعضی از مواقع چند سئوال یک عامل خانوادگی را می سنجد. این پرسشنامه شامل 21 سؤال است که آزمودنی با جواب دادن به سئوالها از طریق علامت زدن جوابها را مشخص می نماید.

اعتبار و روایی ابزار سنجش

اعتبار یا پایایی یک وسیله اندازه گیری، به دقت و حساسیت اشاره می کند. یک آزمون در صورتی دارای پایایی است که اگر آنرا در یک فاصله زمانی کوتاه، تحت شرایط مشابه چندین بار به گروه واحدی از افراد بدهیم نتایج حاصل نزدیک به هم باشند.

پرسشنامه حاضر از نوع چک لیست است و برای بررسی اعتبار آن از روش ضریب آلفای کرنباخ استفاده شد. زیرا در آزمونهایی که برای پرسشهای آزمون پاسخهای درست یا غلط وجود ندارد، بهترین روش برای برآورد اعتبار روش آلفای کرنباخ است.

روایی: «مقصود از روایی آن است که وسیله اندازه گیری بتواند خصیصه مورد نظر را اندازه بگیرد و نه خصیصه دیگری را» هومن 1380 ص 229 روایی پرسشنامه توسط استاد محترم راهنما مورد تأیید قرار گرفته است.

روش گردآوری داده ها:

با صدور مجوز از طرف آموزش و پرورش منطقه 18 تهران برای انجام کار پژوهش به مدارس انتخابی مراجعه و آزمودنیها از طریق دفاتر آمار به صورت تصادفی مشخص گردیدند. پرسشنامه ها در اختیار آزمودنیها قرار گرفت. پس از توضیح لازم در مورد اهداف پژوهش و نحوه پاسخ دادن به پرسشنامه از آنان خواسته می شد که پرسشنامه را با دقت و صادقانه پاسخ دهند. در مواردی که بعضی از پرسشها برای افراد پاسخ دهنده ابهام داشت بی آنکه پاسخی به آنها القا شود برای روشن شدن مفهوم پرسش توضیحات لازم داده می شد. پس از پاسخ دادن به پرسشها، جمع بندی گردید.

روش تحلیل آماری:

با توجه به اینکه متغیرهای مورد مطالعه مقوله ای و طبقه ای کیفی است لازم است برای تحلیل اطلاعات و داده های تجربی برای متغیرهای مقوله ای و طبقه ای از مدل آماری مجذور کای استفاده شود.

به علت زیاد بودن متغیرها و جهت استخراج نتایج دقیق و قابل اعتماد نیاز است که از نرم افزار SPSS کامپیوتری استفاده شود.

کیفیت تحلیل

برای انجام عملیات آماری و تحلیل اطلاعات، لازم است متغیرها کدگذاری شوند.

پایه های مردودی: کد 1 برای اول راهنمایی، کد 2 برای دوم راهنمایی، کد 3 برای سوم راهنمایی کد 4 برای سایر پایه ها کد 5 برای هیچکدام

تحصیلات پدر: کد 1 برای بیسواد کد 2 سیکل (راهنمایی) کد 3 برای دیپلم کد 4 برای فوق دیپلم کد 5 برای لیسانس یا بالاتر

تحصیلات مادر : کد 1 برای بیسواد کد 2 سیکل (راهنمایی) کد 3 برای دیپلم کد 4 برای فوق دیپلم کد 5 برای لیسانس یا بالاتر

ترتیب تولد: کد 1 فرزند اول کد 2 فرزند دوم کد 3 فرزند سوم کد 4 فرزند چهارم کد 5 فرزند پنجم و بالاتر

میزان درآمد: کد 1 برای تا 50 هزار تومان کد 2 برای 50 الی 100 هزار تومان کد 3 برای 100 تا 200 هزار تومان کد 4 برای بیش از 200 هزار تومان

رابطه پدر و مادر با آزمونی: کد 1 برای سرد و بی تفاوت کد 2 برای بی تفاوت کد 3 برای عادی کد 4 برای صمیمی کد 5 برای بی تفاوت

علاقه والدین به درس: کد 1 برای خیلی کم کد 2 برای کم کد 3 برای متوسط کد 4 برای زیاد کد 5 برای بسیار زیاد

زندگی آزمودنی با والدین: کد 1 برای بلی کد 0 برای خیر

زندگی والدین با یکدیگر: کد 1 برای بلی کد 0 برای خیر

داشتن فعالیت غیر درسی: کد 1 برای بلی کد 0 برای خیر

بومی بودن آزمودنی: کد 1 برای بلی کد 0 برای خیر

فعالیت به صورت شرکت در فوق برنامه های مدرسه: کد 1 برای بلی کد 0 برای خیر

فعالیت به صورت مطالعه روزنامه و مجله و کتابهای مختلف: کد 1 برای بلی کد 0 برای خیر

فعالیت به صورت بازی (ورزشهای مختلف، کامپیوتر و …): کد 1 برای بلی کد 0 برای خیر

فعالیت به صورت دیدار با آشنایان و بستگان: کد 1 برای بلی کد 0 برای خیر

داشتن معلم خصوصی: کد 1 برای بلی کد 0 برای خیر

شرکت در کلاسهای تقویتی و متفرقه: کد 1 برای بلی کد 0 برای خیر

استفاده از کتابهای کمک درسی و کمک خانواده: کد 1 برای بلی کد 0 برای خیر

مباحثه و همخوانی با دوستان: کد 1 برای بلی کد 0 برای خیر

گروه مردودی با کد 1 و گروه قبولی با کد 2

جهت تحلیل در کامپیوتر باید کدگذاری شوند.

فصل چهارم

تحلیل داده ها

مقدمه

در این فصل داده های تحقیق مورد تحلیل آماری قرار می گیرد. در بخش اول به معرفی داده ها پرداخته می شود. برای این منظور از جداول توزیع فراوانی و درصدها استفاده می شود.

در بخش دوم، برای آزمون فرضیه ها، از تحلیل استنباطی استفاده می شود. از آنجا که همه موارد با یکدیگر مقایسه می شود و متغیرها با مقیاس طبقه ای اندازه گیری شده اند، بنابراین برای مقایسه گروهها از مجذور کای استفاده شده است.

الف) جداول فراوانی

جدول 1-4 توزیع فراوانی دانش آموزان قبول و مردود
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی

50
100
50
50
100 50
50
100 40
40
80 مردود
قبول
کل

جدول 2-4 توزیع فراوانی تحصیلات پدر دانش آموزان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی تحصیلات پدر

40
5/87
3/96
8/98
100
40
5/47
8/8
5/2
3/1
100 40
5/47
8/8
5/2
3/1
100 32
38
7
2
1
80 بی سواد
سیکل (راهنمایی)
دیپلم
فوق دیپلم
لیسانسر و بالاتر
کل

جدول 3-4 توزیع فراوانی تحصیلات مادر دانش آموزان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی تحصیلات مادر

60
8/93
100 60
8/33
3/6
100 60
8/33
3/6
100 48
27
5
80 بی سواد
سیکل (راهنمایی)
دیپلم
کل

جدول 4-4 توزیع فراوانی ترتیب تولد دانش آموزان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی ترتیب تولد

20
3/36
8/53
3/66
100
20
3/16
5/17
5/12
8/33
100 20
3/16
5/17
5/12
8/33
100 16
13
14
10
27
80 اول
دوم
سوم
چهارم
پنجم و بالاتر
کل

جدول 5-4 توزیع فراوانی تعداد افراد خانواده دانش آموزان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی تعداد افراد خانواده

8/3
3/16
35
3/56
100
8/3
5/12
8/18
3/21
8/43
100 8/3
5/12
8/18
3/21
8/43
100 3
10
15
17
35
80 3
4
5
6
7 و بیشتر
کل

جدول 6-4 توزیع فراوانی میزان درآمد والدین دانش آموزان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی میزان درآمد

5/17
5/52
8/83
100

5/17
35
3/31
3/16
100 5/17
35
3/31
3/16
100 14
28
25
13
80 50000 – تا
100-50
200-100
بیشتر – 200
کل

جدول 7-4 توزیع فراوانی رابطه والدین با دانش آموزان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی روابط والدین

5
3/11
45
8/68
100
5
3/6
8/33
8/23
3/31
100 5
3/6
8/33
8/23
3/31
100 4
5
27
19
25
80 سرد
بی تفاوت
عادی
صمیمی
بسیار گرم و صمیمی
کل

جدول 8-4 توزیع فراوانی علاقه والدین به تحصیل دانش آموزان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی علاقه والدین به تحصیل

3/1
3/6
5/32
60
100
3/1
5
3/26
5/27
40
100 3/1
5
3/26
5/27
40
100 1
4
21
22
32
80 خیلی کم
کم
متوسط
زیاد
بسیار زیاد
کل

جدول 9-4 توزیع فراوانی زندگی والدین با دانش آموزان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی زندگی والدین با فرزندان

5/97
100
5/97
5/2
100 5/97
5/2
100 78
2
80 بله
خیر
کل

جدول 10-4 توزیع فراوانی زندگی والدین با هم
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی زندگی والدین با هم

8/93
100
8/93
3/6
100 8/93
3/6
100 75
5
80 بله
خیر
کل

جدول 11-4 توزیع فراوانی ارتباط والدین با مدرسه
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی ارتباط والدین با مدرسه

8/78
100
8/78
3/21
100 8/78
3/21
100 63
17
80 بله
خیر
کل

جدول 12-4 توزیع فراوانی بومی بودن دانش آموزان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی بومی بودن

8/88
100
8/88
3/11
100 8/88
3/11
100 71
9
80 بله
خیر
کل

جدول 13-4 توزیع فراوانی فعالیتهای غیردرسی دانش آموزان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی فعالیتهای غیردرسی

5/42
100
5/42
5/57
100 5/42
5/57
100 34
46
80 بله
خیر
کل

جدول 14-4 توزیع فراوانی فعالیت فوق برنامه دانش آموزان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی فعالیت فوق برنامه

5/57
100
5/57
5/42
100 5/57
5/42
100 46
34
80 بله
خیر
کل

جدول 15-4 توزیع فراوانی مطالعه مجله، روزنامه و کتاب دانش آموزان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی مطالعه مجله – روزنامه و کتاب

3/66
100
3/66
8/33
100 3/66
8/33
100 53
27
80 بله
خیر
کل

جدول 16-4 توزیع فراوانی فعالیت ورزشی دانش آموزان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی فعالیت ورزشی

5/42
100
5/42
5/57
100 5/42
5/57
100 34
46
80 بله
خیر
کل

جدول 17-4 توزیع فراوانی دیدار با آشنایان و بستگان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی دیدار آشنایان

3/81
100
3/81
8/18
100 3/81
8/18
100 65
15
80 بله
خیر
کل

جدول 18-4 توزیع فراوانی داشتن معلم خصوصی
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی معلم خصوصی

8/3
100
8/3
3/96
100 8/3
3/96
100 3
77
80 بله
خیر
کل

جدول 19-4 توزیع فراوانی شرکت در کلاسهای تقویتی و متفرقه
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی کلاس تقویتی و متفرقه

60
100
60
40
100 60
40
100 48
32
100 بله
خیر
کل

جدول 20-4 توزیع فراوانی استفاده از کتاب کمک درسی
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی استفاده کتاب کمک درسی

55
100
55
45
100 55
45
100 44
36
80 بله
خیر
کل

جدول 21-4 توزیع فراوانی مباحثه و همخوانی دانش آموزان
درصد فراوانی تجمعی درصد معتبر درصد فراوانی مباحثه و همخوانی

8/73
100
8/73
3/26
100 8/73
3/26
100 59
21
80 بله
خیر
کل

نمودار 1-4 توزیع فراوانی دانش آموزان قبول و مردود

نمودار 2-4 توزیع فراوانی تحصیلات پدر دانش آموز

نمودار 3-4 توزیع فراوانی تحصیلات مادر دانش آموز

نمودار 4-4 توزیع فراوانی ترتیب تولد دانش آموزان

نمودار 5-4 توزیع فراوانی تعداد افراد خانواده

نمودار 6-4 توزیع فراوانی درآمد والدین

نمودار 7-4 توزیع فراوانی روابط والدین با فرزندان

نمودار 8-4 توزیع فراوانی علاقه والدین به تحصیل فرزندان

نمودار 9-4 توزیع فراوانی زندگی والدین با فرزندان

نمودار 10-4 توزیع فراوانی زندگی والدین با هم

نمودار 11-4 توزیع فراوانی ارتباط والدین با مدرسه

نمودار 12-4 توزیع فراوانی بومی بودن دانش آموزان

نمودار 13-4 توزیع فراوانی فعالیت غیردرسی دانش آموزان

نمودار 14-4 توزیع فراوانی شرکت در فوق برنامه مدرسه

نمودار 15-4 توزیع فراوانی مطالعه روزنامه و مجله و کتابهای مختلف

نمودار 16-4 توزیع فراوانی فعالیتهای ورزشی

نمودار 17-4 توزیع فراوانی دیدار با آشنایان و بستگان

نمودار 18-4 توزیع فراوانی استفاده از معلم خصوصی

نمودار 19-4 توزیع فراوانی شرکت در کلاسهای تقویتی و متفرقه

نمودار 20-4 توزیع فراوانی استفاده از کتابهای کمک درسی و کمک خانواده

نمودار 21-4 توزیع فراوانی مباحثه و همخوانی با دوستان

ب) تحلیل داده ها

جدول 22-4 مربوط به میزان تحصیلات والدین
کل F1

دیپلم و بالاتر سیکل بی سواد

40
0/40 4
0/4 19
5/21 17
5/14 فراوانی مشاهده شده مردود
فراوانی مورد انتظار (درصد ردیفی)

40
0/40 4
0/4 24
5/21 12
5/14 فراوانی مشاهده شده قبول
فراوانی مورد انتظار (درصد ردیفی)

80
80 8
8
43
43 29
29 فراوانی مشاهده شده کل
فراوانی مورد انتظار (درصد ردیفی)

با توجه به شاخصهای آماری اعلام شده، یعنی 05/0P> (486/0=P)

می توان گفت تفاوت معنا داری بین میزان تحصیلات والدین دانش آموزان قبول و مردود وجود ندارد. بنابراین فرضیه اول تحقیق مورد تأیید قرار نمی‌گیرد.

جدول 23-4 مربوط به میزان درآمد والدین

کل F2

بیش از 200 هزار تومان 100 الی 200 هزار تومان از 50 الی 100 هزار تومان تا 50 هزار تومان

40
40 4
5/6 12
5/12 13
14 11
7 فراوانی مشاهده شده مردود
فراوانی مورد انتظار (درصد ردیفی)

40
40 9
5/6 13
5/12 15
14 3
7 فراوانی مشاهده شده قبول
فراوانی مورد انتظار

80
80 13
13 25
25 28
28 14
14 فراوانی مشاهده شده قبول
فراوانی مورد انتظار

با توجه به شاخصهای آماری اعلام شده، یعنی 05/0P> (083/0=P)

می توان گفت تفاوت معنا داری بین میزان درآمد والدین دانش آموزان قبول و مردود وجود ندارد. بنابراین فرضیه دوم تحقیق مورد تأیید قرار نمی‌گیرد.

جدول 24-4 مربوط به میزان روابط والدین با فرزندان
کل F3

بسیار گرم و صمیمی صمیمی عادی بی تفاوت سرد و بی تفاوت

40
40 7
5/12 8
5/9 16
5/13 5
5/2 4
2 فراوانی مشاهده شده مردود
فراوانی مورد انتظار (درصد ردیفی)

40
40 18
5/12 11
5/9 11
5/13 0
5/2 0
2 فراوانی مشاهده شده قبول
فراوانی مورد انتظار (درصد ردیفی)

80
80 25
25 19
19 27
27 5
5 4
4 فراوانی مشاهده شده کل
فراوانی مورد انتظار (درصد ردیفی)

با توجه به اینکه 05/0P< است می توان گفت تفاوت معناداری بین گروه دانش آموزان قبول و مردود از لحاظ روابط والدین وجود دارد. به عبارت دیگر دانش آموزان قبول روابط صمیمی تری با والدین خود دارند. بنابراین فرضیه سوم تحقیق مورد تأیید قرار می گیرد.

جدول 25-4 مربوط به زندگی والدین با فرزندان
F4

خیر بله

40
40 1
5/2 39
5/37 فراوانی مشاهده شده


5 دسته‌بندی نشده  وضعیت والدین معلم معتبر مردود مدرسه مادر گیرد کودکان کودک کمک کمتر کل کد فرزندان فراوانی علاقه عادی راهنمایی درسی درس درآمد خیر خانوادگی توزیع تکرار تحصیلی تحصیلات تحصیل تجمعی پیشرفت پرورش پدر پایه پایه بلی بله اقتصادی اجتماعی آموزشی آموزان آموز آماری

برای پیدا کردن مطالب مشابه در این سایت ، از قسمت جستجو استفاده کنید 

کلمه کلیدی را وارد کنید :

مطالب مرتبط

5

30 (2393)

HYPERLINK “http://vahidsaeedi.blogfa.com/post-3.aspx” رفتارشناسی حیوانات اهلی مقدمه: در طول چندین هزار سال انسان شکارچی و مصرف کننده گوشت می‌باشد. انسان Homoerectus در 400 هزار سال قبل شکار و استفاده از آتش را برای پختن گوشت آغاز ادامه مطلب…

5

30 (2354)

7) بحث با توجه به مصرف رو به رشد فراورده های پروتئینی دریائی در جهان و سمیت بالقوه فلزات سنگین در این ماده مصرفی، بررسی این عوامل به عنوان یک شاخص بهداشتی در دستور کار ادامه مطلب…

5

30 (2252)

کارآفرینی کارخانه ماکارونی مقدمه ماکارونی در حال حاضر به عنوان عنصری پر اهمیت در تامین غذای روزانه مردم دنیا از جایگاه ویژه ای برخوردار است . با توجه به این مهم گروهی از پیشگامان آرد ادامه مطلب…

background