مقدمه:

در حدود 200 سال قبل زمانی که اولین دارو‌های شیمیایی به بازار عرضه شد و توسط پزشکان و اطباء آن زمان به کار گرفته شدند، برخی‌ها تصور می‌کردند که عمر استفاده ازگیاهان دارویی و کلاً طب سنتی به سرآمده و کمتر کسی تصور می‌شود که بعد از چند دهه بهره‌گیری از گیاهان دارویی طب گیاهی مرسوم و متداول گردد. امروزه همگام با شیمی درمانی، نگرش به گیاهان دارویی به شکل علمی‌تر در قالب علمی به نام فارماکوگنوزی صورت می‌گیرد و در این بین به طور گسترده از تجربیات هربالیستها یا گیاهشناسان دارویی قدیم استفاده می‌شود.

بابونه

بابونه‌ها در دو گروهند یکی گروه بابونه زرد شامل انواعی به نام بابونه دورگ ، بابونه زیبا و بابونه دشتی و دیگری گروه بابونه‌ گاوی که شامل دو نوع بابونه بی‌بو و گاوی است. همه آنها به تیره گل لوله‌ای تعلق دارند دراین مبحث به بابونه گاوی با نام علمی Chrysanthemum Parthenium می‌پردازیم.

موارد استفاده دارویی بابونه گاوی: ضد اسپاسم ، تسکین تب ، حشره‌کش، باز کننده گرفتگی‌ها و انسداد مجاری کبد، دهانه عروق، رقیق‌کننده خون غلیظ در مثانه ، قاعده‌آور، زیادکننده ترشح‌ادرار و عرق، تقویت ید، رفع آب مروارید و انگل‌کش می‌باشد.

قسمت مورد استفاده بابونه :

قسمت مورد استفاده گل گیاه بابونه است که باید صبح زود و در هوای خشک یا بعد از تبخیر شبنم آن را چید و در سایه خشک کرد. چیدن گل در هوای مرطوب یا خشک کردن در برابر آفتاب موجب سیاه شدن آن می‌گردد.

پراکنش جغرافیایی: مناطق شمال، گیلان ، لاهیجان ، مازندران و آذربایجان به طور خودرو می‌روید.

بابونه بهاری Anthemis cotula

MAYWEED , STINKING MAYWEED

گیاهی است یک ساله یا چند ساله شبیه بابونه آلمانی و رومی است دارای ساقه‌های کمی کرک‌دار و گل‌های شبیه گل آفتاب گردان و به صورت تکی و بزرگ. همانطور که از نام آن Mayweed بر می‌آید بدبو است و به عنوان گیاه بدبو و ناخوشایند و بدمزه معروف می‌باشد قسمت‌های مورد استفاده آن برگ و گل نیز می‌باشد. زیستگاه این بابونه معمولاً در اروپا، آمریکا و استرالیا و نیوزلند و سیبری به صورت خودرو می‌روید. این گیاه حاوی لاکتونهای سزکویی‌ترپن (شامل آنتکوترلید) است.

تاریخچه و مصارف سنتی گیاه

درکتاب طب گیاهی ایرلند در سال 1735 ، هر بالیست K’Eogh شرح می‌دهد که اگر زنان پایشان را با جوشانده گیاه شستشو دهند برای سقط جنین می‌تواند مفید باشد. استعمال گیاه آب پز شده جهت برطرف شدن تورم بواسیر مفید است.

بابونه رومی Anthemis nobilis

گیاهی است کوچک، پرپشت، به ارتفاع 10 تا 30 سانتی‌متر و دارای بویی معطر و قوی که در چمنزار‌ها، اراضی شنی و کنار استخرهای طبیعی نواحی مختلف اروپا ، مانند فرانسه، ایتالیا و غیره می‌روید. از مشخصات آن این است که ساقه‌های خوابیده ، استوانه‌ایشکل به رنگ سبز مایل به سفید و برگهای کوچک، متناوب ، منقسم به بریدگیهای باریک و نامنظم و پوشیده از کرک. کاپیتول‌های آن که به وضع متفرد در رأس ساقه‌ها ظاهر می‌شود، در فاصله ماههای خرداد و مرداد شکفته می‌گردد. در هر کاپیتول آن دو نوع گل، یکی زبانه‌ای ماده به رنگ سفید و دیگری لوله‌ای: هر مافرودیت و به رنگ زرد دیده می‌شود.

قسمت موارد استفاده این گیاه کاپیتولهای آن است.

نمونه‌های پرورش یافته این گیاه، از نظر مصارف درمانی بر انواع وحشی آن مزیت دارد بر اثرکشت‌های متوالی نیز می‌توان تعداد زیادی از گل‌های لوله‌ای کاپیتولهای آنرا به گل‌های زبانه‌ای تبدیل نمود. کشت و تکثیر بابونه، بوسیله دانه و یا قطعات ریشه‌دار گیاه انجام می‌گیرد. زمین زراعتی آن نیز باید رطوبت مداوم نداشته، طوری انتخاب شود که هوای سرد زمستان و گرمای زیاد تابستان صدمه وارد نیاورد. درموقع برداشت محصول باید دقت کافی بعمل آید که از چیدن کاپیتولها در دو زمان، یکی هنگامی که هنوز سبز و نارس‌اند و دیگری موقعی که در شرف پژمرده شدن‌اند و بسهولت از ساقه جدا می‌گردند، خودداری بعمل آید. پس از چیدن کاپیتولها نیز باید آنها را به صورت قشر نازکی بر روی پارچه‌‌ای در محل محفوظ گسترانید تا به ملایمت و تدریجاً ، تحت اثر گرمای ملایم خشک شوند.

ترکیبات شیمیایی : کاپیتولهای بابونه دارای آلاکوئیدی به نام آنترمین، تانن، اسانس. فیتوسترول، و همچنین یک گلیکوز ید بسیار تلخ، اسید آنته‌میک، تاراگزاسترول و آنته من می‌باشد.

اِسانس بابونه که به مقدار80% تا یک درصد در گیاه وجود دارد، از کاپیتولهای آن به وسیله تقطیر با بخار آب حاصل می‌شود و رنگ آبی روشن در صورت تازه بودن دارد ولی بتدریج که کهنه می‌شود به رنگ زرد مایل به قهوه‌ای در می‌آید و رسوب می‌دهد. اسانس بابونه رومی دارای اتر‌های اسید‌آنژیک، اسید بوتریک به حالت آزاد، آنته مول، آنته من‌است . بوی آن قوی و کافوری و طعمش معطر و سوزاننده است. اسانس بابونه در عطر‌سازی مورد استفاده قرار می‌گیرد. بعلاوه از آن برای معطر ساختن طعم بعضی از اغذیه استفاده می‌شود. باید در شیشه‌های مسدود، در جای سرد و دور از نور نگهداری شود.

خواص درمانی بابونه رومی:

بابونه رومی از مقوی‌های تلخ به حساب آمده اثر مقوی معده، تب بر، تسکین دهنده درد و بادشکن‌دارد. مصرف آن در دردهای عصبی ناحیه کمر در موقع گریپ، سردرد، سردرد‌های یکطرفه و درد‌های عصبی صورت ، اثر تسکین دهنده دارد ولی در هر حال باید توجه گردد که اگر به مقادیر زیاد بکار رود و یا محلولات غلیظ آن مصرف شود، ایجاد حالت استفراغ می‌کند. بررسی‌های جدید نشان داده است که بابونه در رفع بی‌خوابی ، تسکین درد هنگام دندان‌بندی کودکان، اختلالات یائسگی، کم اشتهایی، رفع ورم روده ، کم خونی، اختلالات هضمی اطفال اثر درمانی دارد. از بابونه رومی برای دفع کرم و رفع زردی پوست نیز استفاده می‌شود. در استعمال خارج حمام آن اثر نیرو دهنده دارد و مخصوصاً برای اطفال نافع است محلولات آن مو‌های بلوند را روشن‌تر و در عین حال شفاف می‌کند. بعلاوه در رفع ناراحتی‌های التهابی پوست، جوش، سوداء ، اگزما ، کهیر و غیره مؤثر است.

صور دارویی

روغن بابونه که از دیژستیون کاپیتالهای آن در روغن خشخاش به دست می‌آید به صورت مالیدن برای رفع درد‌های رماتیسمی بکار می‌رود.

استفاده از گل بابونه برای تأمین سلامت پوست مفید بود، چون لوسیون‌ها در پوست‌های حساس بیشتر اثر مفید داشته لذا امروزه لوسیون‌های متعددی از بابونه به بازار عرضه شده است. دم کردن ساده گلهای بابونه اگر بر روی پوست صورت مالیده شود باعث شادابی و تجدید حیات سلول‌های بشره پوست می‌گردد بعلاوه شستشوی موی سر با آن، تغییر رنگ محسوس و زیبایی خاصی برای موی سر بوجود می‌آورد.

Anthemis ervensis

گیاهی است یکساله به ارتفاع 10 تا 40 سانتی‌متر و دارای برگهایی منقسم به تقسیمات باریک که در مزارع، اماکن سایه‌دار و کناره‌ جاده‌ها به حالت خودرو می‌روید. پراکندگی آن در غالب نواحی جنوب غربی اروپا، آسیا و آفریقاست بعلاوه در بعضی نواحی آمریکا نیز به حالت نیمه وحشی درآمده است. کاپیتولهای این گیاه دارای 2 نوع گل است، یکی به رنگ زرد و دیگری زبانه‌ای و به رنگ سفید است.

ترکیبات شیمیایی :

گل‌های این گیاه‌دارای اسید آنته‌میک و یک ماده قابل تبلور با ترکیب شیمیایی نامعین است.

خواص درمانی: تب بر، ضد درد، ضد کرم . التیام دهنده است. دم کردن حاصل از کاپیتولهای آن جهت شستشوی زخم‌ها بکار می‌رود زیرا التیام آنها را تسریع می‌کند. سایقاً مصارف نسبتاً زیاد در درمان بیماریها داشته ولی امروزه مصرف آن به کلی متروک شده است.

محل رویش : آذربایجان ، ارومیه ، جنوب غربی ایران

Anthemis tinctoria

گیاهی است دو ساله یا پایه و دارای ساقه خشن، ساده یا منشعب و برگهای زاویه‌دار که به حالت وحشی در دامنه سنگلاخی و آفتابگیر ، مخصوصاً اگر جنس زمین آهکی باشد می‌روید. این گیاه در فاصله اواخر اردیبهشت تا مرداد گل می‌دهد. میوه آن رنگ تقریباً سفید و 5 خط محسوس در طول خود دارد.

ترکیبات شیمیایی: گل‌های آن علاوه بر گزانتوفیل و کاروتن ( به مقدار کم)، دارای یک ماده رنگی زرد قابل استخراج است.

خواص درمانی: اشتها‌آور و التیام دهنده زخم‌هاست و از آن در طب عوام استفاده بعمل می‌آید. دانه‌اش دارای یک ماده روغنی تلخ با اثر مسهلی است.

محل رویش: گرگان ـ مازندران ـ اطراف کرج ـ کرمانشاه ـ میانه و آذربایجان شرقی می‌باشد.

بابونه آلمانی (دارویی)Matricaria Chamamilla

به اعتقاد خبرگان گیاه‌شناسی ، بابونه آلمانی از نظر علم گیاه‌شناسی، بابونه واقعی نیست اما گونه‌های همین نوع هستند که مورد توجه گیاه پزشکان و علم پزشکی قرار دارند. ماتریکاریا ممکن است از واژه «مادر» در زبان لاتین و یا از ماتریکس به معنی«رحم» مشتق شده باشد. این دو منشأ اشتقاق ، اشاره به استفاده سنتی از این گیاه در ناراحتی‌های زنانگی مثل درد‌های هنگام عادت ماهانه، زخم نوک سینه، و برفک دارد. خواص طبی بابونه به دلیل وجود روغن آبی رنگ فراری است که در گل‌های گیاه وجود دارد این روغن برای درمان طیف وسیعی از بیماریها مورد استفاه قرار می‌گیرد. چای تهیه شده از کلاهک بابونه وحشی بخصوص برای اختلالات هاضمه مثل ورم معده، سوزش معده و نفخ شکم سودمند است. چای بابونه به دلیل خواص خواب آ‌وری که دارد برای درمان بیخوابی، سردرد و نگرانی نیز استفاده می‌شود. بابونه داروی ملایمی است که در توان با اطمینان از‌آن برای آرام کردن کودکان بیقرار، استفاده نمود.

در واقع بابونه به عنوان داروی خانگی بخصوص برای درمان دندان درد، گوش درد، قوسنج، و سردرد کودکان استفاده می‌شود. بابونه یک گیاه طبی فوق‌العاده ، چند منظوره و با خاصیت ضد میکروبی می‌باشد و استعمال خارجی آن برای درمان زخم‌ها، سوختگی و اگزما تجویز می‌شود.

به سبب عمل تسکینی و آرام بخشی بابونه، از آن بخصوص در ساخت مواد آرایشی مخصوص پوستهای حساس استفاده می‌شود. بابونه برای آنهها که پوستی خشک دارند، سن آنها بالا رفته است و یا پوستی حساس و مستعد برای واکنش‌های حساسیتی دارند، فوق‌العاده مفید است.

زیستگاه طبیعی: این نوع بابونه گیاه بومی اروپا و آسیای شمالی می‌باشد که بعد‌ها به آمریکای شمالی برده شده است. بابونه بر روی باتلاق‌ها ، کناره‌ جاده‌ها و زمین شخم نزده دیده می‌شود. این گیاه در اروپای مرکزی و بخصوص آلمان به صورت تجارتی کشت می‌شود.

بابونه چشم گاوی Chrysanthemum Cinerariifolium

گیاه شبته‌ای بادوام و بلند است که طول آن به 30 تا 75 سانتی‌متر می‌رسد. ساقه‌های آن باریک و پوشیده از کرک هستند. برگهای بابونه چشم گاوی که با برشهای عمیق به هفت قسمت شده‌اند، به رنگ تیره هستند. از اوایل تابستان تا اوایل پاییز گلهای منفرد آن که به شکل گل آفتابگردان و به رنگ سفید هستند، ظاهر می‌شود.

خواص کلی بابوبه چشم گاوی: خاصیت حشره‌کشی گل بعضی از انواع بابونه گاوی ابتدا توسط ایرانیان قدیم کشف شده‌ است. بعد‌ها گونه‌ای از آن درناحیه دالماسی( در مغرب یوگسلاوی) پیدا شد که خواص حشره‌کشی قویتری داشت و بدین ترتیب بابونه چشم گاوی به عنوان یکی از قویترین حشره‌کش‌های غیر‌شیمیایی برای کنترل آفت (شته) برای گیاهان داخل ساختمان و فضای آزاد شناخته شد.

زیستگاه طبیعی: این گیاه بومی نواحی ساحلی یوگسلاوی و جزایر اطراف آن است. بابونه چشم گاوی سواحل گژی یا سنگریزه‌دار را ترجیح می‌دهد، اما در زمین‌های دور از ساحل هم بر روی تپه‌های خشک و سنگی می‌روید. بابونه چشم‌گاوی به مقدار انبوه و تجارتی در ژاپن ، آفریقای جنوبی و کالیفرنیا کشت می‌شود.

بابونه کبیر با نام علمی Chrysanthemum Parthenium

نام انگلیسی بابونه کبیر از واژه لاتین Febrifugia به معنی دور کننده تب گرفته شده است. زمانی که این گیاه برای درمان تب و لرز نوبه استفاده می‌شده است . برای درمان این نوع تب، برگهای تازه را به دور مچ بیمار بسته‌اند. زمانی مردم بابونه کبیر را اطراف خانه‌ها می‌کاشته‌اند تا بیماری را از خانه‌ها دور نگه دارند. گیاه پزشکان قدیمی مانند کولپپر، آن را به عنوان یک تقویت کننده عمومی تجویز می‌نموده و از عصاره برگهای خیسانده گل، شربتی درست می‌کرده و آن را برای درمان مالیخولیاو افسردگی تجویز می‌نموده‌اند.

امروزه دیگر از این گیاه برای درمان تب استفاده نمی‌شود، اما درمان خانگی، سوء هاضمه ، بی‌خوابی و سردرد است. در اواخر دهه 1970 این گیاه مورد آزمایشهای بالینی قرار گرفت و اعلام شد که خوردن برگهای تازه آن حمله میگرن را مداوا می‌کند. پس از انجام آزمایشها و تحقیقات ، مشخص شد که بعد از مصرف این گیاه، یک نفر از هر سه نفر از حمله‌های میگرن نجات یافتند. در این تحقیقات پژوهشگران موفقیتهایی را در رفع سوء هاضمه و بدخوابی بدست آوردند. بعضی از گیاه پزشکان توصیه می‌کنند که افرادی که از میگرن رنج می‌برند، روزانه مقدار کمی از برگهای تازه تلخ مزه این گیاه را میل کنند، اما در بعضی از افراد، تولید زخم‌های دهان می‌‌کند. گفته می‌شود که قدرت درمانی بابونه کبیر در دفع حمله‌های میگرنی در این است که از گرفتگی رگهای خونی سر و صورت جلوگیری می‌کند. علاوه بر این ، گیاه خاصیت دافع حشرات را نیز دارد و با مالیدن عصاره آن بر روی پوست، به طور مؤثری حشرات را دفع می‌کند. همچنین عصاره آن با الکل، زخم‌های دردناک ناشی از نیش‌زدگی حشرات را التیام می‌بخشد.

منابع:

1ـ گیاهان دارویی ـ رضوی، مهدی ـ انتشارات تلاش

2ـ فرهنگ گیاهان دارویی ـ خضری، سید شهاب

3 ـ میوه‌ها و گیاهان شفابخش ـ شبوعی، اسماعیل ـ انتشارات باربد

4ـ گیاهان دارویی ـ زرگری ، علی

5ـ رده‌بندی گیاهان دارویی ـ آزاد‌بخت، محمد ـ انتشارات تیمور‌زاده

6ـ جادوی سبز ـ کروگر ، آناـ ترجمه: عبادی ، علی محمد

7ـ سایت اینترنتی google

در پایان جای دارد که از استاد ارجمند مهندس مهاجری و مهندس جاوید تاج که مرا در ارائه این تحقیق یاری کردند، کمال تشکر را داشته باشم.


5 دسته‌بندی نشده  بابونه ـ

برای پیدا کردن مطالب مشابه در این سایت ، از قسمت جستجو استفاده کنید 

کلمه کلیدی را وارد کنید :


پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

مطالب مرتبط

5

30 (2393)

HYPERLINK “http://vahidsaeedi.blogfa.com/post-3.aspx” رفتارشناسی حیوانات اهلی مقدمه: در طول چندین هزار سال انسان شکارچی و مصرف کننده گوشت می‌باشد. انسان Homoerectus در 400 هزار سال قبل شکار و استفاده از آتش را برای پختن گوشت آغاز ادامه مطلب…

5

30 (2354)

7) بحث با توجه به مصرف رو به رشد فراورده های پروتئینی دریائی در جهان و سمیت بالقوه فلزات سنگین در این ماده مصرفی، بررسی این عوامل به عنوان یک شاخص بهداشتی در دستور کار ادامه مطلب…

5

30 (2252)

کارآفرینی کارخانه ماکارونی مقدمه ماکارونی در حال حاضر به عنوان عنصری پر اهمیت در تامین غذای روزانه مردم دنیا از جایگاه ویژه ای برخوردار است . با توجه به این مهم گروهی از پیشگامان آرد ادامه مطلب…

background